TÀI CHÍNH HỌC HÀNH VI VÀ TÂM LÝ BẦY ĐÀN TẠI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Trải qua thời kỳ bong bóng kinh khủng Internet và tiếp theo đó là các cuộc khủng hoảng kinh tế, đều nhận ra lý thuyết thị trường hiệu quả không thể giải thích được nguyên nhân gây nên tình trạng, bong bóng chứng khoán thế giới trong những năm 1990 là minh chứng rõ ràng cho điều đó; nghiên cứu về tâm lý học lại hoàn toàn có thể giúp chúng ta hiểu được thị trường tài chính, hành vi vô lý một cách hệ thống là cách giải thích hợp lý dễ chấp nhận đối với những bất thường trên thị trường chứng khoán.

TÀI CHÍNH HỌC HÀNH VI VÀ TÂM LÝ BẦY ĐÀN TẠI THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Tâm lý đám đông, tâm lý học hành vi.

Tâm lý đám đông, tâm lý học hành vi.

TÀI CHÍNH HỌC HÀNH VI

Để giải thích những bất thường trên thị trường chứng khoán, tài chính học hành vi là lĩnh vực nghiên cứu tài chính sử dụng các lý thuyết cơ bản dựa trên tâm lý con người; giả định trong tài chính học hành vi, cấu trúc thông tin và đặc điểm của nhà đầu tư tham gia thị trường ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư khác một cách hệ thống cũng nhiều như sự tác động của thị trường, miêu tả và giải thích của tài chính học hành vi khá thú vị, mô phỏng hành vi thị trường bằng các cuộc thử nghiệm rất đơn giản như sau:

Đám đông nơi tâm lý dẫn dắt các hành vi.

Đám đông nơi tâm lý dẫn dắt các hành vi.

ĐÁM ĐÔNG VÀ CẢM XÚC

Nhằm nắm bắt xu hướng tương lai của thị trường để từ đó có quyết định kinh doanh đúng đắn nhằm thu được lợi nhuận, thị trường chứng khoán được xem là một nhóm các nhà đầu tư không có tổ chức với một mục đích chung duy nhất;  một điều quan trọng cần phải nhận ra là nhóm đông đó được hình thành bởi nhiều nhà đầu tư cá nhân khác nhau, mỗi nhà đầu tư  lại thiên về các cảm xúc trái ngược nhau; những trạng thái lạc quan có, bi quan có, hy vọng có, lo lắng có – tất cả mọi cảm giác đều có thể tồn tại trong cùng một nhà đầu tư tại các thời điểm khác nhau hoặc trong vài nhà đầu tư hoặc một nhóm nhà đầu tư tại cùng một thời điểm.

Cảm xúc chính là kẻ thù số một của chúng ta, trong các quyết định đầu tư thông minh; nó khiến chúng ta hành động trái với những gì mà chúng ta nên làm; khiến chúng ta mua trong khi chúng ta nên bán, cảm xúc khiến chúng ta bán trong khi chúng ta nên mua, hãy học cách hành động ngược lại với những gì cảm xúc bảo chúng ta làm hoặc ít nhất cũng nên làm lơ với những cảm xúc đó.

TÂM LÝ BẦY ĐÀN VÀ THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Để tiếp cận Thị trường chứng khoán Việt Nam, nhìn nhận lại “tâm lý bầy đàn” cũng như giúp ích phần nào cho nhà đầu tư trong giai đoạn hiện nay, hãy nhìn nhận, về hành vi, về cảm xúc cũng chỉ muốn đưa đến một cơ sở lý luận.

16 cung bậc tâm lý trên thị trường chứng khoán.

16 cung bậc tâm lý trên thị trường chứng khoán.

Các thị trường tài chính luôn luôn bị chi phối bởi lòng tham và sự sợ hãi, một chân lý hiển nhiên quen thuộc là vào bất kỳ thời điểm nào; thị trường mạnh nhất là những thị trường nhộn nhịp bởi đồng thời có cả lòng tham lẫn sự sợ hãi; bất cứ khi nào bạn bán cổ phiếu thì người mua nó cũng sẽ nghĩ khác về những triển vọng tương lai của cổ phiếu đó; người mua nghĩ nó sẽ lên, hoặc bạn hoặc người mua sẽ đúng nhưng chắc chắn chỉ thông qua sự tương tác của những thái độ khác nhau như vậy thì thị trường mới nhộn nhịp đông kẻ mua- nhiều người bán, sự sôi động của Thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua cũng đã phản ánh phần nào chân lý ấy.

Trong năm 2006 có mức tăng trưởng cao nhất khu vực Châu Á- Thái Bình Dương với 145% , thậm chí đứng trên Thị trường chứng khoán Thượng Hải với mức tăng 130%, thị trường chứng khoán Việt Nam; đầu năm 2007 vẫn đang tăng 46% – cao nhất trên thế giới; nó tăng mãnh liệt đã gây sốc cho không ít nhà đầu tư trong nước và các chuyên gia chứng khoán kể cả những nhà quản lý thị trường, kéo theo đó sự lo sợ nguy cơ hình thành bong bóng trên thị trường chứng khoán đã là đề tài gây tranh cãi trên thị trường.

sự phát triển quá nóng của thị trường chứng khoán Việt Nam, với rất nhiều lý do được đưa ra để giải thích; nhà đầu tư trong nước đổ lỗi cho nhà đầu tư nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài đổ lỗi cho sự “điên cuồng” của nhà đầu tư trong nước; quy chung lại phần lớn đồng tình cho rằng nguyên nhân chính là do tâm lý đầu tư bầy đàn, đầu tư theo phong trào của các nhà đầu tư trong nước- thiếu kiến thức cũng như không có kỳ vọng riêng; chơi chứng khoán trong thời gian vừa qua đã được báo chí nói tới như một thứ mốt, một “phong trào” lan truyền nhanh hơn bất cứ dịch bệnh nào, trên khắp cả nước.

  • Để hạ nhiệt thị trường các nhà quản lý thậm chí đã phải nghĩ đến các biện pháp này.
  • Khi mấy tuần khi chỉ số VN-Index liên tiếp giảm, nhưng câu chuyện thị trường chứng khoán cũng không hề bớt sôi động, sau đó đảo chiều hồi phục ngoạn mục ngay sau đó.
  • Trên thị trường chứng khoán đúng là thật khó tiên liệu diễn biến, mọi lý thuyết, mọi mô hình của thị trường hiệu quả dường như vô nghĩa, nhà đầu tư được cảnh báo chứng khoán đã vượt quá giá trị thật hơn 30% nhưng họ vẫn mua bán, thị trường vẫn không ngừng sôi động.

Vậy mà cũng có lúc họ lại bị áp đảo bởi những cảm xúc tiêu cực khi các nhà đầu tư khác hành động theo một cách thức phổ biến nào đó, bình thường một nhóm  các nhà đầu tư cá nhân có thể rất bình tĩnh và sáng suốt; cách đơn giản nhất thì chính sự sợ hãi bị “bỏ rơi” hay thất bại khi bạn bè, người thân, hàng xóm của họ có thể kiếm tiền một cách nhanh chóng, đã đưa đến sức mạnh áp đảo của đám đông.

LÚC CẦN MỘT CÁI NHÌN ĐẦY ĐỦ VỀ TÂM LÝ BẦY ĐÀN

Thứ gì đó rất xấu, rất đáng khinh, nên loại bỏ nó càng sớm càng tốt, hẳn nhiên là trong suy nghĩ của rất nhiều người, tâm lý bầy đàn; một câu hỏi được đặt ra là làm sao để chấm dứt tâm lý bầy đàn trong các nhà đầu tư, không có gì khó khăn – câu trả lời là không thể; họ sẽ tự điều chỉnh hành vi của mình theo thị trường, họ sẽ rút ra bài học từ chính những thành công và thất bại của mình; 

chắc chắn rằng trên bầu trời phải có gì đó, vì người ta cho rằng nếu có nhiều người cùng nhìn lên bầu trời, vì sao lại như vậy; lý do vì sao càng có đông người, đám đông càng dễ bị ảnh hưởng: thêm một người là thêm một bằng chứng cho thấy có điều gì đó quan trọng đang xảy ra; chúng cho thấy tất cả mọi người dường như là nếu không biết điều gì đang diễn ra thì tốt hơn hết là nên bắt chước những gì người khác đang làm. Tồn tại khách quan là như vậy.

Tâm lý bầy đàn trong đầu tư, và lâu nay vẫn có quan niệm sai lầm cho rằng chỉ ở Việt Nam thì mới có; tâm lý đám đông tâm lý bầy đàn xuất hiện ở hầu hết các thị trường mới nổi thậm chí ngay cả ở các thị trường phát triển thì vẫn có những giai đoạn tồn tại tâm lý đám đông; lịch sử kinh tế thế giới đã không chứng kiến nhiều vụ nổ bong bóng và khoảng hoảng như khủng hoảng Hoa tulip, Hà Lan, bong bóng South Sea, Anh, khủng hoảng Bất động sản Florida- Mỹ, đại suy thoái thế giới 1929, khủng hoảng 1987,  khủng hoảng Châu Á 1997, khủng hoảng dotcom.

Chỉ số DowJones tăng gấp đôi từ 4069 lên 7917, gấp 3-4 lần mức tăng trung bình, ở thời điểm đó cứ 5 người Mỹ thì có ít nhất 2 người chơi cổ phiếu, điển hình theo kết quả điều tra từ năm 1995 đến năm 1997; nhà đầu tư cho biết dù họ biết trong tương lai sẽ rớt giá nhưng họ vẫn tiếp tục mua cổ phiếu càng nhiều càng tốt vì tin rằng giá cao vẫn có thể duy trì được một thời gian nữa; nhiều nhà phân tích cho biết ngoài nguyên nhân do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á, nguyên nhân tâm lý bầy đàn là rất đáng kể. Khi ấy, các nhà quản lý quỹ tương hỗ vô cùng lo lắng dự đoán về những gì các nhà đầu tư khác sẽ hành động.

Nhà đầu tư khôn ngoan phải biết hành xử ra sao trong một thị trường như vậy, sẽ đi theo đám đông hay độc lập quyết định tự tin vào các nghiên cứu phân tích của mình sẽ đánh thắng thị trường, chừng nào lòng tham và sự sợ hãi còn ngự trị trong con người thì chừng ấy còn tồn tại tâm lý đám đông.

Đi theo đám đông khi ý kiến của nó phù hợp với những phân tích của riêng bạn và nhanh chóng rời bỏ đám đông khi đám đông suy nghĩ ngược với bạn, cả hai trường hợp đều có những thách thức nhất  định.

Tâm Lý Học Đám Đông (Tái Bản 2018):

548 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 4.9 / 5. Số đánh giá 20