Sách “Khuyến học”-Fukuzawa Yukichi-Nhật Bản 100 năm trước hay Việt Nam hiện tại?

Được viết năm 1942, gần 100 năm qua tác phẩm đã và đang ảnh hưởng mãnh liệt đến sự phát triển thịnh vượng của đất nước mặt trời mọc. Đây là một trong những cuốn sách đi đầu trong việc nâng cao dân trí, khuyến khích tinh thần học tập của người dân Nhật Bản để thực hiện cải cách đất nước họ trên mọi phương diện mà đạt được các thành tựu như ngày hôm nay.

Bằng cách diễn đạt nào mà Fukuzawa Yukichi – Voltare của Nhật Bản đã kích thích tinh thần bắt đầu cuộc cải tiến lịch sử khiến cả thế giới ngước nhìn. Ông đã vực dậy tinh thần Samurai của toàn thể người dân, đưa đất nước vượt qua những ngày đen tối, chỉ với con đường duy nhất – HỌC.

khuyen hoc
khuyen hoc

Nội dung sau đây là những gì tôi đã đúc kết lại và gửi đến bạn đọc từ nội dung cuốn sách dưới tinh thần của tác giả, là những gì tôi đã cảm nhận được từ tác phẩm này và luôn mong mỏi được chia sẻ.

1. Người chịu thiệt thòi nhất là kẻ vô học.

Không gì đáng sợ hơn ngu dốt. Việc ngu dốt nói có văn hóa hơn là thiếu hiểu biết, dẫn đến việc bị kẻ xấu lợi dụng, khi biết thì không có cách nào đòi lại công bằng hay thậm chí còn không biết mình bị người khác trục lợi.

Câu nói tôi ấn tượng nhất trong cuốn sách : “Dân ngu thì phải chịu chính sách bạo tàn”. Ta không thể đổ hết trách nhiệm cho những người đứng đầu được, pháp luật đã có mà không nắm rõ những thứ cơ bản. Chính phủ không thể chăm lo từng chút một cho người dân, dân bị cán bộ lợi dụng, bị cán bộ ức hiếp cũng không biết làm sao tố cáo lên trên. Bất mãn với cán bộ nhưng sao lại không phấn đấu làm gì đó để thay đổi?

2. Người đứng trên người có đơn giản?

Đứng trên người không chỉ có nghĩa là được ra lệnh, nó mang một trách nhiệm nặng nhẹ phụ thuộc vào độ cao của vị trí mà họ ngồi. Nạn quan liêu vẫn đang được đẩy lùi nhưng vẫn còn nhiều. Làm cán bộ đòi hỏi cái tâm rất lớn, xem dân như con, nhưng làm sao như vậy được khi làm cán bộ lương thì thấp, cám dỗ thì nhiều.

Hiện trạng chảy máu chất xám ngày nay tại Việt Nam đã nói quá rõ chính sách chiêu mộ nhân tài còn nhiều hạn chế. Những người có tài, ắc tư tưởng mở rộng, nhìn nhận vấn đề nhanh chóng hay thậm chí có thể giải quyết được chúng đều tìm đến những môi trường “tốt hơn” để cống hiến vì ở lại cống hiến cho nước nhà vì đó là con đường khá đầy chông gai.

3. Học những môn nào cho thiết thực?

Trong cuộc cải cách, nước Nhật đã cử các học sĩ sang phương Tây để học tập rồi về cống hiến, tiến hành dịch sách, các thành tựu văn minh phương Tây mà noi gương theo; quản lí chặc chẽ các chương trình phục vụ nâng cao kiến thức người dân trên ti vi. Nghe có vẻ đơn giản nhưng liệu có quốc gia nào làm được và tốt như Nhật bản?

Có thể nói hệ thống giáo dục Việt Nam còn khá cồng kềnh, kiến thức quá nặng và nội dung thì đa số học xong, chính xác là sau khi thi xong sẽ bị quên hết. Nguyên nhân đơn giản là học sinh không có hứng thú để tìm tòi nghiên cứu. Thiết thực thì môn nào cũng thiết thực cả, cái quan trọng là phải phát hiện ra có thể ứng dụng cái gì vào cuộc sống hay chỉ tìm cách học ngấu nghiến để chạy theo thành tích.

Bây giờ cải cách giáo dục ở Việt Nam theo tình hình hiện tại là vô cùng bấp bênh, bởi xét cái nào nên bỏ, cái nào nên thêm vào cũng gây nên nhiều tranh cãi mà cái éo le ở đây là cứ ngồi máy lạnh họp hành ra chính sách thì làm sao biết tầng lớp tham gia hệ thống giáo dục – học sinh và giáo viên mong muốn những gì. Nhiều sinh viên kinh tế khi đi ăn vẫn không tính được mỗi đứa phải trả bao nhiêu tiền; học Tiếng Anh từ lớp 3 nhưng tốt nghiệp phổ thông rồi khi gặp khách nước ngoài lại không dám nói chuyện,… đó thực sự là hiện thực đáng buồn.

Thay vì chờ cuộc cách mạng từ giáo dục thì mỗi người trẻ chúng ta phải tự trang bị cho mình những gì cần thiết. Trông chờ vào sự thay đổi của hệ thống thì tại sao mỗi phần tử chúng ta không tự mình đứng lên, tự học lấy kiến thức mình muốn?

muốn học gì thì bạn cứ mạnh dạng tìm hiểu
muốn học gì thì bạn cứ mạnh dạng tìm hiểu

4. Cứ cảm thấy thỏa mãn, chả khác gì loài sâu kiến.

Chim chóc, muôn thú, loài nào cũng có thể tự kiếm miếng ăn. Ấy vậy mà có những người có thể kiếm kế sinh nhai đã tự thỏa mãn an nhàn thì khác gì loài người lúc mới xuất hiện. Tham vọng mà không làm ảnh hưởng đến người khác thì không có gì là xấu cả.

Nếu bạn chỉ biết lo cho mình mà không tìm cách mang lại giá trị cho xã hội thì đến khi nào đất nước ta mới có Microsoft, Apple, Amazone, Facebook,…?

Bậc cha mẹ chúng ta ít tham vọng, chỉ cần con cái được bình an, có cái ăn cái mặc mà hiếm khi định hướng con em đi theo hoài bão phục vụ nước nhà. Cứ sống an nhàn như vậy cho đến khi bệnh tật hay tai ương gì kéo đến lại không biết giải quyết thế nào. Đối với tương lai ta cần phải có hoạch định rộng mở giống như kế hoạch dự trù của ban lãnh đạo Việt Nam với dịch Covid-19 vậy, phải dự đoán tình huống có thể xảy ra mà chuẩn bị đối phó chứ không phải hài lòng với giay phút ổn định hiện thời.

5. So sánh với những người vô dụng mà lấy làm tự hào.

Thằng B ngày nào cũng rượu chè về đánh vợ, con B thì cứ nhảy việc suốt, thằng C thì 7 năm rồi chả thấy ra trường, mình vẫn còn hơn họ, kiểu tư duy như thế đang dần giết chết chúng ta. Thay vì ngưỡng mộ những người tài giỏi ngày đêm miệt mài ngoài kia ta lại đi so sánh với những con người tệ hơn mình để biện bộ cho sự lười biếng.

Hãy thức tỉnh mà nhìn ra thế giới rộng lớn ngoài kia. Những gì trường học dạy cho bạn chỉ là một phần kiến thức cơ bản. Có những người họ luôn tò mò cái mới, nhìn hiện tượng đoán vấn đề, họ không ngừng trau dồi kĩ năng, kiến thức – thứ mà cứ sau mỗi kì nghỉ thì khoảng cách giữa các học sinh, sinh viên càng tăng. Tôi không nói bạn nên từ bỏ việc chơi bời mỗi kì nghỉ mà phải hiểu rằng con đường bạn đi còn rất dài, nếu dừng ở quán nước nào đó quá náo nhiệt thì sẽ làm hoãn chuyến đi rất nhiều đấy!

6. Thất bại cứ đến một cách không ngờ?

Vì sao lại như vậy? Thợ may hẹn bạn một tuần sau đến lấy đồ nhưng đến hạn anh ta vẫn chưa hoàn thành, bạn hứa với một người bạn sẽ trả hết nợ trong ba tháng nhưng đã không thực hiện được, ta thấy việc không kiểm soát được kế hoạch là một thất bại, thất bại trong việc xây dựng uy tín cá nhân và thất bại trong các mối quan hệ chính là gốc rễ dẫn đến các thất bại khác.

Đó đơn giản là vì bạn nhìn nhận vấn đề quá dễ dàng mà làm cho mọi thứ trở nên mất kiểm soát. Giống như việc Hàn Quốc quá mềm yếu trong công tác cách li mà làm cho nước này trở thành ổ dịch viêm phổi lớn thứ hai thế giới vào đầu năm 2020 vậy, nếu bạn không xem xét vấn đề một cách nghiêm túc thì những rắc rối cứ đến trong khi bạn không có sự dự trù nào và thất bại sẽ là điều hiển nhiên.

Liệu bạn có sẽ bị cuộc sống vùi dập như đa số
Hãy tích lũy kinh nghiệm để nâng cao tầm nhìn

7. Tìm kiếm chân lí luôn bắt đầu từ sự hoài nghi.

Tính tò mò của chúng ta ngày càng nhạt nhòa đi theo thời gian vì có quá nhiều thứ phải giải quyết trong cuộc sống. Có bao giờ bạn tự hỏi tại sao lá cây lại có màu xanh? Đùa thôi! Có những quan niệm được mọi người làm theo, lấy làm khuôn mẫu nhưng thường không giải thích vì sao lại như vậy, ví dụ như về vai trò hay vị trí đàn ông và đàn bà trong gia đình, về những nguyên tắc trong buôn bán,… Chính bởi phương pháp giáo dục thầy nói gì trò nghe nấy, ít chú trọng tư duy phản biện bao lâu nay nên ta thường ít tìm cách phản đối một nhận xét nào đó trước giờ được công nhận. Một phần cũng là vì cuộc sống chúng ta hiện nay đã quá đủ đầy, có quá nhiều công cụ và phương tiện đã được phát minh khiến chúng ta ỷ lại vào nền văn minh mà trở nên thiếu sáng tạo và đi theo lối mòn vì nó dễ đi.

Có những thứ nếu quan sát, tìm hiểu bản chất sẽ khiến mình ngộ ra nhiều chân lí mà trước giờ không hề hay biết trong khi nó tác động rất lớn đến cuộc sống chúng ta hằng ngày. Trưởng thành là hiểu những điều đơn giản chứ không phải là làm những điều lớn lao. Bạn từng oán giận mẹ vì cứ càu nhàu trong khi bố thì không? Nhiều bạn sau khi làm mẹ mới biết cảm thông cho mẹ nhưng lúc đó có thể đã muộn rồi, lại hối hận rồi cũng đối với con mình như vậy. Vấn đề ở đây sẽ rất rõ ràng nếu bạn chịu dừng lại và quan sát kĩ và sớm hơn. Mẹ thường là người đảm nhiệm gia vụ, từ việc dọn dẹp nhà cửa, mua sắm đồ đạt, nấu ăn cho đến lo cho con cái nhiều hơn. Bạn thử ghi chép công việc của mẹ hằng ngày thì sẽ nhận ra thôi.

Bạn sẽ chẳng thay đổi điều gì nếu bạn không tò mò về nó, bạn chấp nhận và cứ như vậy rồi nó cũng sẽ tạo một bản coppy cho con bạn, hãy nghĩ đến điều đó.

Ghi chú: Bài viết này tôi viết từ 3 tháng trước nhưng vì một số lý do nay mới đăng lên được, độc giả nếu thấy tính thời sự trong ví dụ không được cập nhật thì xin hãy bỏ qua.

16 views