REVIEW SÁCH “Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX” – Những nội dung cơ bản về lịch sử Việt Nam thời cổ trung đại

Quyển sách “Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX” của học giả Đào Duy Anh là quyển sách đầu tiên trên kệ sách của mình. Đó chính là mục tiêu, là kết quả của cuộc thi dành cho các học sinh trung học phổ thông – kì thi trung học phổ thông quốc gia đầu tiên (năm 2015). Với mục tiêu 8 tháng, mình đã có được quyển sách này.

Bìa sách

Bìa sách

Gặp quyển sách ấy là một cơ duyên để từ đó mình tiếp tục tìm kiếm những quyển sách với chủ đề lịch sử mà mình đang hướng tới. Quyển sách này đã khởi đầu niềm cảm hứng cho niềm đam mê. Quyển sách “Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX” hướng về nghiên cứu, tìm hiểu xã hội nước ta thời cổ trung. Cho nên rất phù hợp với những bạn nào muốn nghiên cứu, tìm hiểu về thời đại này.

Thông tin cơ bản về sách

  • Thể loại: lịch sử, tác phẩm kinh điển
  • Tác giả: Đào Duy Anh
  • Nhà xuất bản khoa học xã hội
  • Năm xuất bản: 2013
  • Giá bán: 118.000 đông

Quyển sách dành cho mọi đối tượng

Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX là thời gian thuộc vào thời kì cổ trung đại ở Việt Nam. Thời kì này bắt đầu từ thời nguyên thủy cho đến khi Triều Nguyễn đầu hàng Thực dân Pháp xâm lược, với khoảng hơn mấy nghìn năm lịch sử. Để tìm hiểu về thời đại lịch sử này, các bạn đọc không thể bỏ qua công trình nghiên cứu độc đáo của học giả Đào Duy Anh.

Nói cách khác, sách này dành cho tất cả mọi người muốn nghiên cứu, tìm hiểu về xã hội Việt Nam thời cổ trung đại, một thời đại đến nay vẫn còn nhiều điều huyền bí. Ai ai cũng có thể tiếp cận cũng được.

Từ học sinh, sinh viên đến các nhà nghiên cứu, học giả,những ai muốn nghiên cứu, tìm hiểu về xã hội Việt Nam từ thế kỷ XIX trở về trước.

Quyển sách có lịch sử biên soạn nhiều năm nghiên cứu của học giả

Học giả Đào Duy Anh nói rằng, quyển sách này ông viết lần đầu tiên ở Thanh Hóa và đã cho xuất bản trong năm 1949 với tên gọi là Việt Nam lịch sử giáo trình. Đầu năm 1952, trong khi đang công tác ở Vụ Văn học Nghệ thuật tại Việt Bắc, ông đã viết lại toàn bộ và đã sửa chữa bổ khuyết những chỗ sai lầm và thiếu sót quan trọng trong bản cũ. Và bản mới này đã được tác giả gửi về Ban Tuyên huấn trung ương.

Đến năm 1954, học giả dạy lịch sử Việt Nam ở trường Dự bị đại học tại Thanh Hóa đã được nhiều học sinh đặt nhiều vấn đề để suy nghĩ thêm. Bên cạnh đó, có thêm sự giúp đỡ của các đồng nghiệp (trong đó có Trần Văn Giàu), ông đã cho viết lại bản này. Đến cuối năm khi về thủ đô Hà Nội, ông được Trần Đức Thảo giúp thêm ý kiến về nhiều vấn đề.

Tuy nhiên, học giả đã nhận ra nhũng khuyết điểm về lý luận và tài liệu. Về lý luận và phương pháp, ông vẫn chưa có điều kiện để học tập được nư ý. Về tài liệu, ông vẫn chư có điều kiện khai thác những tài liệu quan trọng đã có sẵn là dã sử và gia phả, sử tịch và thư chí của Trung Quốc, văn thư cùng sách báo của người Tây phương. Mặc dù vậy, ông vẫn cho xuất bản. Bởi vì trước là để đáp ứng sự đòi hỏi của học sinh cần có sách tham khảo, sau để chất chinh với các nhà thức già, mong được phê bình và chỉ giáo, giúp cho ông sửa chữa và bổ sung khuyết điểm.

Ba năm sau, ông lại cho tái bản lại quyển sách này với những nội dung mới. Trong lần này, ông đã tham khảo được nhiều chuyên tác của các nhà sử học để bổ sung và sửa chữa, đặc biệt là sách Lý Thường Kiệt của Hoàng Xuân Hãn,           Việt Nam lịch sử nghiên cứu I của nhà sử học Nhật Bản Son-bàn Đạt-lang, bộ Chống xâm lăng của Trần Văn Giàu. Thông qua đó, chúng ta thấy rằng tác giả đã sử dụng các tư liệu và tài liệu quý giá và có giá trị cao làm nguồn tài liệu tham khảo để bổ sung và sửa chữa. Làm cho quyển sách như một kho tàng trí tuệ, là nơi tập hợp những công trình có giá trị, đã được tác giả vận dụng có sáng tạo trong công trình của mình. Quyển sách “Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX” được hình thành trong nhiều năm nghiên cứu của học giả và sự đồng hành của các học trò và các đồng nghiệp của ông.

Quyển sách mang đến những nội dung cơ bản về lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến thế kỷ XIX

Trong quyển sách này, tác giả đã trình bày nội dung xoay quanh lịch sử Việt Nam từ thời nguyên thủy cho đến thế kỷ XIX. Tác giả đã đi từ nghiên cứu địa lí đến những vấn đề lịch sử, chính trị, văn hóa, xã hội, pháp luật… của nước ta qua các thời kì. Tác giả đã chia lịch sử nước ta thành các thời kì:

  • Thời kì Công xã nguyên thủy: khoảng thời gian từ thời Văn Lang – Âu Lạc trở về trước, từ khi có sự xuất hiện của con người trên đất nước Việt Nam. Tác giả còn giúp chúng ta hiểu rõ sâu sắc hơn về nhà nước Âu Lạc bằng việc phân tích, đánh giá, xem xét nhà nước này có phải là nhà nước chiếm hữu nô lệ không. Phần này tác giả dành 6 chương và phần phục lục. Ngoài chương nói về Thổ địa (địa lí) thì có 5 chương đã trình bày lịch sử nước ta từ thời Âu Lạc trở về trước. Ở đây, có bàn thêm các nền văn hóa cổ đại ở miền bắc và đỉnh cao là văn hóa Đông Sơn (còn gọi là văn hóa Lạc Việt).
  • Thời kì Dưới sự áp bức của các triều đại Trung Quốc: khoảng thời gian hơn 1000 năm bắc thuộc, từ khi Triệu Đà thống trị (năm 179  TCN) cho đến khi Ngô Quyền giành thắng lợi trên sông Bạch Đằng (năm 938). Tác giả căn cứ vào sử ký Tư Mã Thiên mà cho rằng nhà nước Âu Lạc bị nhà Triệu xâm chiếm là năm 179 TCN và đó là thời gian mở đầu thời kì ngàn năm bắc thuộc. Và tác giả đã khẳng định với chiến thắng của Ngô Quyền đã kết thúc hoàn toàn thời kì này. Suốt thời kì ngàn năm bắc thuộc, tác giả đã dành 8 chương, chia thời kì này thành 3 giai đoạn lịch sử và tương ứng với cuộc đấu tranh của nhân dân Âu Lạc – Vạn Xuân – An Nam. Với chiến thắng của Trưng Nữ vương (năm 40), Lý Bí (năm 544) đã làm gián đoạn sự cai trị của phương Bắc. Bên cạnh nhân dân Âu Lạc, cuộc đấu tranh và sự ra đời của nhà nước Lâm Ấp đã đánh dáu sự thắng lợi vô cùng to lớn của nhân dân ChămPa.
  • Thời kì Bước đầu của nhà nước phong kiến tự chủ: khoảng thời gian ra đời và bước đầu phát triển của chế độ phong kiến Việt Nam từ khi Ngô Quyền giành thắng lợi, trải qua các thời Đinh, Lê, Lý, Trần. Tác giả cho rằng, sự ra đời của nhà Ngô đã khởi đầu cho sự ra đời của chế độ phong kiến. Với những nền móng ban đầu từ nhà Ngô, các triều đại Đinh, Lê sau đó đã giúp cho sự củng cố. Tới thời Lý, Trần, chế độ phong kiến cơ bản hoàn thành và phát triển. Tác giả đã dành 10 chương cho thời kì này, nhất là thời Lý (4 chương), nhà Trần (gần 5 chương). Vì thời Lý – Trần được xem là thời ki thịnh trị của chế độ phong kiến Việt buổi đầu nền độc lập. Với những nền móng mà nhà Ngô, nhà Đinh, nhà Tiền Lê xây dựng, chế độ phong kiến thời Lý – Trần đã phát triển bước đầu. Thành quả của sự phát triển là chiến thắng chống giặc ngoại xâm có sức mạnh đương thời của quân Mông – Nguyên, một thế lực hùng mạnh mà quốc gia nào cũng thất bại. Tác giả đã dành hẳn 3 chương để nói về chiến thắng này (tương ứng với 3 lần xâm lược của quân Mông – Nguyên).
  • Thời kì Nguy cơ của nhà nước phong kiến ở thế kỷ XIV: khoảng thời gian nhà Trần suy yếu, xã hội loạn lạc, ngoại xâm lăm le, nhà Hồ đã lên thay (năm 1400) và tiến hành cải cách. Song cải cách đó đã ảnh hưởng đến mọi tầng lớp trong xã hội, việc cướp ngôi của nhà Hồ đã làm mất lòng dân cho nên đất nước ngày càng bất ổn. Nhân cơ hội đó, nhà Minh đã sang xâm lược và tiến hành thống trị (năm 1407). Với tài năng và đoàn kết của nhân dân, khởi nghĩa Lam Sơn từng bước giành thắng lợi, đẩy lùi quân Minh ra khỏi biên giới lãnh thổ (năm 1428). Tác giả đã đưa ra đánh giá, nhận định về một chuỗi sự kiện to lớn trong thời gian tương đối ngắn. Tác giả đã dành hẳn 6 chương để trình bày thời kỳ này. Với tiêu đề từng chương đã toát lên được những sự kiện quan trọng, nhà Trần là một triều đại phát triển trong gần 150 năm, tuy nhiên cũng bộc lộ những nguy cơ và dần đến suy đốn vào nửa cuối thế kỷ XIV. Vào cuối thế kỷ XIV đầu thế kỷ XV, mặc dù chưa lên ngôi, Hồ Quý Ly đã tiến hành cải cách, một phần là củng cố sự thống trị của giai cấp phong kiến, một phần là chuẩn bị và củng cố thế lực của riêng mình, dọn đường cho sự tiếm ngôi. Nhà Minh mang quân xâm lược và sự thất bại của nhà Hồ đã mở ra thời kì bắc thuộc mới. Do lòng người còn hướng về nhà Trần, nên các phong trào, khởi nghĩa của tông thất họ Trần luôn được hưởng ứng.Tuy nhiên, vì nhiều nguyên do, cuộc khởi nghĩa của tông thất nhà Trần đã thất bại trước sức mạnh to lớn của quân Minh (chủ yếu là mâu thuẫn nội bộ). Mãi về sau, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn (do Lê Lợi lãnh đạo ở Thanh Hóa) có nhiều chiến lược và kế sách linh hoạt, tinh thần đoàn kết của nhân dân và nghĩa quân, đã giành được thắng lợi, đánh đuổi quân Minh ra khỏi bờ cõi, giải phóng nhân dân khỏi sự áp bức và bóc lột của giặc phương bắc thêm một lần nữa.
  • Thời kì Bước phát triển mói của nhà nước phong kiến tập quyền: khoảng thời gian ra đời và phát triển của nhà nước phong kiến tập quyền dưới thời Hậu Lê. Nhà Hậu Lê được xem là triều đại phong kiến tập quyền phát triển mạnh mẽ nhất. Tuy nhiên, chỉ sau gần 100 năm phát triển, nhà Hậu Lê đã bị nhà Mạc chiếm ngôi, bắt đầu một thời kì loạn lạc kéo dài. Tác giả đã nhìn nhận rằng cuộc trung hưng của nhà Lê là cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi sau nhiều năm cầm cự, chứ không phải là một thời kì phân chia. Tác giả đã dành 4 chương để nói về thời kì này, thời kì phát triển nhất của chế độ phong kiến. Nhà Lê Sơ ra đời là một tất yếu lịch sử và vai trò của nó là hợp thức tư tưởng Nho giáo, nền tảng quan trọng của nhà nước theo chế độ này. Tác giả đã dành 3 trong số 4 chương để bàn về nhà Lê Sơ với lịch sử gần 100 năm phát triển. Tuy thời gian tương đối ít, nhưng những nền tảng mà nó để lại cho đời sau thì rất có giá trị và được kế thừa của các triều đại sau. Nhà Mạc dùng mang danh nghĩa cướp ngôi, nhưng đã kế thừa những di sản mà nhà Lê Sơ để lại và được xem là thời kì phát triển ổn định tiếp theo. Khác hẳn với nhiều sách khác, theo cách trình bày của tác gả mà tôi suy đoán rằng, tác giả vẫn xem như vậy. Vì sự trung hưng của nhà Lê chỉ là một cuộc khởi nghĩa, vì hầu như trong suốt thời gian này nó chỉ mang tính chất khởi nghĩa là nhiều. Còn vấn đề xây dựng đất nước thì ít hiếm khi nhắc tới, mà nhà Mạc thì được nhắc tới vấn đề này mặc dù sơ sài.
  • Thời kì Sự suy đốn của nhà nước phong kiến ở thế kỷ XVII – XVIII: là thời kì nhà Lê được trung hưng thành công, trở về Đông Đô, nhưng quyền lực rơi vào tay họ Trịnh, một thế lực lớn mạnh và phò tá vua Lê trong thời kì chiến tranh với nhà Mạc. Và vì nhiều nguyên do, mà dòng họ Nguyễn (bên nhà ngoại họ Trịnh) chia cắt đất nước. Thời kì này, cuộc chiến tranh giữa hai chúa Trịnh và chúa Nguyễn là cơ sở dẫn tới sự chia cắt đất nước hơn 100 năm. Hai miền đất nước phát triển khác nhau nhưng đến nửa sau thế kỷ XVIII, hai chính quyền vua Lê – chúa Trịnh (Đường Ngoài) và chúa Nguyễn (Đường Trong) đều suy yếu. Tác giả dành chương cho phần này. Mặc dù, nhà Lê Trung hưng là mở ra thời kì phát triển mới, song chính sự lạm quyền và nổi lên của hai thế lực chúa Nguyễn (Đường Trong) và chúa Trịnh (Đường Ngoài) đã làm cho quá trình suy đốn diễn ra. Nhìn trên phương diện xây dựng đất nước, hai thế lực này luôn quan tâm và phát triển đất nước trên mọi lĩnh vực. Song mang danh nghĩa “phò vua Lê”, họ đã chiến tranh với nhau trong suốt nửa đầu thế kỷ XVII và bất phân thắng bại nên đất nước bị chia cắt với hai thể chế khác nhau. Và điều tất yếu sẽ xảy ra, do không thống nhất nên hai thế lực này dần dần suy yếu và bị đánh bại bởi phong trào nông dân, nhất là phong trào nông dân Tây Sơn.
  • Thời kì Sự sụp đổ của các thế lực phong kiến cũ. Nhà Tây Sơn: là thời kì suy yếu và sụp đổ của hai chính quyền cai trị đương thời. Sự lớn mạnh của phong trào Tây Sơn đã từng bước tiêu diệt các thế lực phong kiến cũ và đánh tan quân xâm lược Xiêm và Mãn Thanh. Đây là thời kì xuất hiện lần lượt hai đội quân xâm lược hùng mạnh. Tác giả dành hẳn một chương để nói về thành bại của Nguyễn Huệ, vị anh hùng áo vải. Hầu như phần này tác giả đề cập tình hình miền Bắc Hà. Và hầu như tác giả đã dành chương nói về thời kì này, và nói một cách khác, hầu như 4 chương này nói về nhà Tây Sơn trên đường thống nhất đất nước, đánh đổ chế độ cũ, đấu tranh chống lại ngoại xâm, xây dựng đất nước. Song, mọi thứ chỉ là mới bắt đầu. Ba anh em nhà Tây Sơn đã chia thành ba khu vực quản lí với sự cai trị khác nhau, cũng gần giống như hai họ Trịnh – Nguyễn trước kia. Tác giả đã dành hẳn 1 chương để nói về người anh hùng Nguyễn Huệ, nhân vật có nhiều chiến công nhất trong sự nghiệp “dang dở” này.
  • Thời kì Sự phục hưng của nhà nước phong kiến thống nhất nhà Nguyễn: Tác giả trình bày từ những thắng lợi và nguyên nhân giành thắng lợi của Nguyễn Phúc Ánh, chúa Nguyễn cuối cùng trước quân Tây Sơn sau nhiều năm. Thắng lợi lớn nhất của Nguyễn Ánh là đã tiêu diệt tận gốc nhà Tây Sơn, đưa đất nước về trạng thái thống nhất ở thế kỷ XV. Từ đây, đất nước thống nhất và phát triển toàn diện. Tác giả đã dùng chương để nói về sự phục hưng và phát triển của họ Nguyễn, lập ra vương triều phong kiến cuối cùng của Việt Nam. Ở phần này, tác giả trình bày về những thắng lợi của vị chúa cuối cùng, cũng như vị vua sáng lập vương triều này là Nguyễn Ánh. Là tôn thất cuối cùng của dòng họ, ông được các trung thần, các giáo sĩ phương Tây giúp sức nên đã nhanh chóng giành chiến thắng trước quân Tây Sơn, nhất là sau khi Nguyễn Huệ qua đời đột ngột. Tác giả trình bày các chính sách củng cố nội trị và chính sách ngoại giao của triều Nguyễn trong suốt thời gian cai trị của mình, chủ yếu là nửa đầu thế kỷ XIX. Bên cạnh đó, “bế quan tỏa cảng” và “cấm đạo” là hai nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chiến tranh sau này.
  • Thời kì Sự suy vong của nhà nước phong kiến: Tác giả đã chỉ ra sự suy vong của nhà nước phong kiến trước các cuộc nổi dậy của các cuộc khởi nghĩa nông dân, sự xâm nhập và xâm lược của thực dân Pháp. Với cuộc xâm lược ấy, thực dân Pháp đã hoàn thành công cuộc đô hộ sau nhiều năm, triều đình nhanh chóng đầu hàng. Tuy nhiên, các phong trào đấu tranh theo khuynh hướng phong kiến vẫn tiếp tục diễn ra, song thất bại. Sự đầu hàng của nhà Nguyễn và sự thất bại liên tiếp của các cuộc khởi nghĩa, phong trào của nhân dân theo khuynh hướng phong kiến đã từng bước khẳng định chế độ phong kiến đang rơi vào suy vong.
    • Tác giả đã dành khoảng chương để nói đến thời kì suy vong này. Đối với một chế độ xã hội, đến một thời điểm nào đó, nó cũng phải “dừng bước”. Triều Nguyễn tuy thống nhất, song những chính sách của mình đã gây ra một làn sóng đấu tranh của phong trào nông dân ngay từ những buổi đầu. Những toan tính và mưu đồ của tư bản phương tây đang nhắm đến Việt Nam trong chính sách bành trướng của mình. Nhận rõ được những hạn chế của đất nước mình, các nhà cải cách đương thời đã đưa ra những đề nghị song không được chấp nhận. Quá trình xâm lược của thực dân Pháp và đầu hàng của triều đình nhà Nguyễn được tác giả dành hẳn một chương. Khi Hàm Nghi bị bắt, phong trào Cần vương dần dần thất bại đã đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của nhà nước phong kiến, của chế độ phong kiến tồn tại trên lãnh thổ Việt Nam. Những cuộc đấu tranh của nhân dân ta dù tồn tại cho đến những năm cuối thế kỷ XIX, song cũng thất bại vì tư tưởng, đường lối, phương pháp không còn phù hợp và yêu cầu đặt ra là cần tìm kiếm một đường lối đấu tranh mới.

Từ những nội dung trên, tác giả đã nhận thấy rằng, chế độ phong kiến bao trùm đất nước ta xuyên suốt mấy trăm năm nên đã dành đoạn kết để nói về quá trình phát triển của Nhà nước phong kiến và của chế độ phong kiến. Từ những nhận định về sự hình thành cuộc thống nhất dân tộc trong lịch sử, đến sự thịnh suy của nhà nước phong kiến dân tộc thống nhất, tác giả cho rằng đó là quá trình phát triển từng bước của xã hội và động lực xuất phát từ các cuộc đấu tranh của nhân dân, nhất là nông dân (giai cấp chiếm số đông và bị áp bức bởi địa chủ trong thời kì này).

Những giá trị từ quyển sách và đôi lời cảm nhận của bản thân

Quyển sách này có một giá trị hữu ích đối với người đọc. Đó chính là những kiến thứ cơ bản về thời kì cổ trung của Việt Nam. Một thời kì đầy bí ẩn. Nhìn chung, đối tượng mà quyển sách hướng tới nghiên cứu chính là cuộc đấu tranh không ngớt của nhân dân, mà tác giả đã khẳng định đó là động lực của sự phát triển.

Với góc độ của quyển sách ấy, những người đọc sẽ cảm nhận được một bức tranh xuyên suốt mọi thế kỷ là cuộc đấu tranh của nhân dân. Họ đấu tranh vì quyền lợi, chống lại sự áp bức của chế độ xã hội đương thời. Theo dòng lịch sử, chế độ nào cũng tồn tại, cũng phát triển nhưng rồi cũng suy vong, suy yếu. Sự suy yếu của chế độ này (của vương triều này) là sự hưng khởi của chế độ kia (vương triều kia). Khi đọc quyển sách này, các bạn sẽ cảm nhận được đều đó.

Giá trị cuộc sống của quyển sách là nghiên cứu, tìm hiểu quá khứ để định hướng và phát triển cho hiện tại và tương lai. Thời tác giả viết (năm 1955) là thời kì kháng chiến chắc hẳn quyển sách ra đời là để mọi thế hệ phải biết về cuộc sống và đấu tranh của nhân dân trong lịch sử. Và tới hiện nay, khi nghiên cứu, tìm hiểu chúng ta cũng sẽ biết được động lực của sự phát triển là như thế nào. Chúng ta dù thuộc nghành nghề nào cũng sẽ nhìn nhận ra cái giá trị động lực ấy. Luôn luôn đấu tranh, cạnh tranh để phát triển.

Nhận xét của một vài bạn đọc

Nhận xét của một vài bạn đọc

Các bạn có thể mua sách này trên thị trường, ở đây bài viết chỉ đến những nơi có giảm giá sách

Hiện nay các nhà xuất bản đã phát hành quyển sách này thành nhiều phiên bản khác nhau. Bạn có thể lựa chọn và mang về cho mình trên thị trường. Sắp xếp theo thứ tự ưu tiên nên mua:

Mong rằng bài viết sẽ hữu ích cho bạn. Nếu thấy hay, bạn có thể share cho mọi người để ai cũng biết đến và tìm đọc quyển sách này.

415 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 4 / 5. Số đánh giá 2