[REVIEW SÁCH] "Dế Mèn phiêu lưu ký" – Hành trình đi qua năm dài tháng rộng

Xuất hiện trong sách Tiếng Việt thời Tiểu học, được giảng dạy trong chương trình ngữ văn Trung học cơ sở, liên tục được tái bản hằng năm và có 37 bản dịch sang các thứ tiếng khác, chẳng thể phủ nhận rằng “Dế Mèn phiêu lưu ký” chính là một dấu ấn rực rỡ của Văn học thiếu nhi Việt Nam. Tìm sự kết nối đến những độc giả nhỏ tuổi không hề là điều dễ dàng, nhưng bằng ngòi bút tài tình của mình, nhà văn Tô Hoài không chỉ chạm đến trái tim bạn đọc trong nước, mà còn chinh phục được cả bạn đọc trên toàn thế giới. Bởi vậy, “Dế Mèn phiêu lưu ký” vượt qua năm dài tháng rộng, vẫn cứ mãi tồn tại như một người bạn đồng hành chung thủy của tuổi thơ bao người.

de men phieu luu ky

Dế Mèn phiêu lưu ký – Minh họa: Tạ Huy Long

Thông tin sách:

  • Giá: 150,000 VND
  • Thể loại: Truyện thiếu nhi
  • Tác giả: Tô Hoài
  • Năm tái bản: 2019
  • Nhà xuất bản: NXB Kim Đồng

Truyện thiếu nhi, nhưng không chỉ dành cho thiếu nhi

Theo tôi là vậy, dù bao nhiêu tuổi ta vẫn cứ hợp để đọc Dế Mèn phiêu lưu ký, nó đưa trẻ thơ đến một thế giới mới mẻ bạt ngàn, nhưng đồng thời cũng mang người lớn quay về một khoảng trời bình yên tươi đẹp nhuốm màu xưa cũ.

Vương quốc thiên nhiên sống động và chân thực

Vẫn còn nhớ 9 năm trước, bố mẹ tặng tôi cuốn Dế Mèn phiêu lưu ký do họa sĩ Tạ Huy Long minh họa, tôi đã tròn mắt thích thú từ những trang giấy đầu tiên khi mở sách ra: một tấm bản đồ với bao nhiêu nơi chốn hay ho, chao ôi nào Vùng cỏ may, nào Đài Võ, nào Đồi Xiến Tóc, nào xóm lầy lội, nào Vương quốc kiến… cùng với một con sông rộng chảy ngang. Vào truyện, từng khung cảnh hiện lên qua lời kể của Mèn, rõ ràng như cuộn phim chạy trước mắt tôi, cảnh sắc vừa mới lạ lại vừa gần gũi, Mèn đi tới đâu là tôi mường tượng tới đấy, từ khoảng cỏ non xanh rờn, nước bạc mênh mang, đến quãng nước mênh mông không trông thấy hút bờ, rồi đồng bãi và bờ ruộng xám mờ những gốc rạ và gốc cỏ đã bị nhổ và đốt lên để sưởi. Hòa cùng thiên nhiên còn có những cu cậu đúc dế đá dế, lũ trẻ chăn trâu ngoài đồng và cả mấy cô bé học trò vừa đi chơi vừa kiếm củi sưởi. Sinh động vô cùng!

Sau này, tôi đọc được trong bài phỏng vấn với NXB Kim Đồng vào năm 2012, cụ Tô Hoài chia sẻ rằng: “Tôi ở Nghĩa Đô lúc đó Hồ Tây, sông Tô Lịch, những cánh đồng lúa làng Bái Ân, làng Nghĩa Đô, làng Hồ, làng An Thái… còn là thiên đường của trẻ con… Toàn bộ không gian của Dế Mèn phiêu lưu kí chính là ở vùng ngoại ô ấy.” Hóa ra, miền đất Mèn đi qua cũng chính là miền kỷ niệm của cụ, chả trách sao cảnh vật lại có hồn đến thế.

Cùng phiêu lưu, cùng trưởng thành

Cái máu phiêu lưu của Mèn là nguồn năng lượng, nguồn cảm hứng xuyên suốt tập ký, từ những trang đầu, Mèn đã bắt đầu thấy nhàm bởi cái cuộc sống an nhàn nơi vùng cỏ ấu ven đầm nước, khi mà “ngày nào đêm nào, sớm và chiều nào cũng ngần ấy thứ việc, thứ chơi“, bởi thế nên chú ta mới đi, lúc đầu là đi cho biết đây biết đó – nói như Mèn kể với ông anh cả là đi du lịch cho mở mang trí óc ra, sau là đi giao lưu học hỏi, làm việc giúp ích cho đời, cho đến tận những dòng cuối cùng của tập ký, cái đam mê du ngoạn đây đó vẫn cứ hừng hực cháy, khi Mèn bàn với Trũi một cuộc đi mới, lần này là đi để xem xét phong tục, nghiên cứu văn hóa và thổ ngơi từng vùng. Dế Mèn kết thúc thiên ký sự bằng một câu văn đầy hứa hẹn: “Ước ao trong cuộc đi vô cùng hào hứng đương tới, chúng ta còn được gặp nhau.

Tôi vốn mê truyện phiêu lưu, đọc Dế Mèn phiêu lưu ký rồi thì ngộ ra được nhiều thứ khác.

Từ một tên nông nổi, ngông cuồng, cà khịa tất cả bà con trong xóm trở thành một chú dế tử tế và tốt bụng, ham mê khám phá, nghĩa hiệp ra tay giúp đỡ kẻ khác, tôi thấy Mèn rút kinh nghiệm để trưởng thành nhiều. Cái hay ở nơi Dế Mèn chính là cụ Tô Hoài chẳng phải tạc nên một bức tượng người hùng hoàn mỹ toàn diện để chinh phục độc giả, mà cụ tôi luyện Dế Mèn qua những bài học đường đời lớn nhỏ khác nhau, qua đó mà truyền tải những bài học này đến với độc giả, hoặc xa hơn, trao cho độc giả thứ động lực – dù ít hay nhiều – để thay đổi và trở nên tốt đẹp hơn, cho đời, và cho chính bản thân mình.

“Đường đời nhiều bài học, mỗi bài học một kiểu, chịu nghĩ thì học được, học giỏi, bằng không thì khốn khổ như thế này đây. Cho đến bây giờ đầu tôi vẫn trọc lông lốc bởi mất hai sợi râu từ cái tích tôi được thêm bài học mới vừa đắt vừa đau đêm ấy.”

Thứ tình nguyên sơ gửi gắm nơi Dế Mèn

nha van to hoai

Nhà văn Tô Hoài

Cụ Tô Hoài thời kháng chiến lên Tây Bắc công tác, sau phiêu lưu khắp ba miền đất nước, rồi đi sang cả Miên, cả Lào, vừa đi vừa viết báo, kiếm tiền nhuận bút, rồi lấy tiền đó mà đi tiếp nơi khác. Mới nghe giống hình ảnh chú Dế Mèn mê phiêu lưu thật, cụ cũng bảo: “Chính cảm hứng phiêu lưu trong tôi đã giúp tôi viết được ‘Dế Mèn phiêu lưu kí'” (Trích phỏng vấn thực hiện bởi NXB Kim Đồng năm 2012). Thế nhưng toàn bộ Dế Mèn phiêu lưu ký gói gọn nơi Nghĩa Đô – miền đất chôn rau cắt rốn, gắn liền với thời thơ ấu của cụ.

Giữa xã hội ồn ã tấp nập của thế kỷ 21 này, trong mắt tôi, thiên ký về Dế Mèn chính là một sự nhắc nhở chân thành về tình yêu quê nhà. Tuổi trẻ mà, vốn hay mơ xa nghĩ lớn, nhưng nhâm nhi câu văn rồi ngẫm nghĩ về Dế Mèn, lại bất giác nhận ra cái tình yêu quê nhà nó giản đơn vô cùng: nó chính là những nhánh hoa ngọn cỏ quen thuộc, những khung cảnh mây trời núi non sông nước và những kỷ niệm con con với anh em bè bạn hay bà con xóm giềng thu gọn lại trong một hộc tủ ký ức để thi thoảng ta lại mang ra ngắm nghía suy tư.

Ấy chính là thứ tình yêu nguyên sơ nhất trong mỗi con người chúng ta.

Nơi mua sách:

Lời kết

Khởi đầu là truyện ngắn Con dế mèn được đăng trong một ấn phẩm của nhà xuất bản Tân Dân vào năm 1941, sau trở thành Dế Mèn phiêu lưu ký, vãng lai qua 78 năm vẫn là một vầng dương sáng trong kho tàng Văn học thiếu nhi Việt Nam.

Cái sự “bất hủ” của Dế Mèn phiêu lưu ký có lẽ không cần phải bàn cãi nhiều.

532 views