Review quyển sách “hoa tay đất việt-tinh hoa nghề thủ công truyền thống”

Cùng với sự phát triển của đất nước trải qua mấy nghìn năm lịch sử, những ngành nghề thủ công gắn liền với sự phát triển và suy tàn của nền kinh tế qua từng thời. Triều đổi triều, ngôi đổi ngôi, nhưng những ngành nghề nuôi dưỡng con người, con người bảo đảm sự tồn tài của ngành nghề, cứ thế đi qua hàng thế kỷ đã tạo nên một bộ mặt riêng biệt trong văn hóa của người Việt Nam. Là một nhà thơ, một phóng viên, Vũ Từ Trang đã làm làm sống dậy hơi thở tinh hoa của những ngành nghề thủ công truyền thống, dù đã thất truyền hay vẫn còn được lưu giữ, dù chỉ còn là lịch sử hay vẫn còn nuôi sống những con người tài hoa tỉ mỉ, tận tâm với nghề. Đến Với “Hoa tay đất Việt-Tinh hoa nghề thủ công truyền thống” là đến với những cái đẹp được tạo nên từ chính linh hồn những con người Việt Nam qua hàng ngàn năm dựng xây đất nước.

bBa trước của quyển sách "hoa tay đất Việt"

Bìa trước của quyển sách “Hoa tay đất Việt

Cuốn sách “Hoa tay đất Việt-Tinh hoa nghề thủ công truyền thống” cung cấp cho chúng ta lượng lớn kiến thức về những ngành nghề, làng nghề thủ công tiêu biểu và lâu đời nhất của đất nước ta. Hơn thế, đây còn là một quyển sách mang đậm dấu ấn văn hóa của dân tộc được tác giả chia làm hai phần chính. Phần một với tiêu đề “Các sản phẩm xây dựng và gia dụng” với 17 bài viết về các ngành nghề như: nghề gốm truyền thống, nghề làm hương xạ, hương trầm, nghề làm đồ tre gia dụng, nghề làm thuốc đông y….Phần 2 với tên gọi: “Đồ ăn thức uống và đồ thủ công mỹ nghệ” gồm 26 bài viết về các ngành nghề như: nghề làm cốm, nghề làm chả, giò, nem, nghề làm bún, nghề làm muối, nghề làm nước mắm, nghề làm kẹo dừa…

Đối với người Việt Nam, tất cả những ngành nghề được giới thiệu ít nhất đều được nghe qua một lần trong đời và hầu hết những sản phẩm nàyvẫn còn phục vụ cho cuộc sống hàng ngày của người Việt, số ít đã mai một và chỉ còn lại những hiện vật được lưu giữ tại các bảo tàng.

Thông tin cơ bản về sách :

  • Tác giả: Vũ Từ Trang
  • Năm xuất bản: 2017
  • Nhà xuất bản: NXB Kim Đồng
  • Giá bán: 55.000đ

Quyển sách phù hợp với những ai:

Sách dành cho những ai yêu thích nghiên cứu về con người và văn hóa Việt. Đặc biệt là các em thiếu nhi bởi ngoài tính giải trí, quyển sách còn cung cấp một lượng kiến thức lớn về các ngành nghề, lịch sử hình thành. Cùng với đó là những nét văn hóa của con người ở từng vùng miền của Việt Nam. Đọc sách không chỉ am hiểu về nghề Việt mà còn hiểu và yêu thêm con người Việt Nam cần mẫn, tỉ mỉ và tài năng.

Nội dung thứ nhất của quyển sách: giới thiệu “Các sản phẩm xây dựng và gia dụng”

Tác giả Vũ Từ Trang dành hơn 90 trang sách viết tỉ mỉ về mười bảy ngành nghề. Với mỗi bài viết, ông lại đi sâu vào khai thác nguồn gốc, ông tổ của nghề, nguyên liệu cũng như những dân tộc, địa danh gắn liền với nghề đó, người ta đã làm ra sản phẩm như thế nào với hình ảnh minh họa vô cùng sinh động, bắt mắt. Trong đó, có rất nhiều ngành nghề vô cùng quen thuộc và đến nay vẫn mang dấu ấn đậm nét trong việc tượng trưng cho bộ mặt văn hóa của dân tộc như: nghề gốm, nghề làm mũ, làm giày da..Tuy nhiên vẫn có những ngành nghề đã dần rơi vào quá khứ như: nghề làm đồ tre gia dụng, nghề làm gạch đá ong…

    • Nghề gốm chưa bao giờ đánh mất vị thế quan trọng của mình đối với cuộc sống. Theo tác giả, mấy chục năm trở lại đây, gốm Bát Tràng không chỉ giữ danh tiếng ở một vùng như ngày xưa nữa mà tiếng lành ngày càng đồn xa, trở thành trung tâm thương mại gốm lớn nhất của toàn quốc. Từ mô hình nhỏ của một “làng gốm“, ngày nay Bát Tràng đã có hàng trăm công ty, doanh nghiệp tư nhân được đầu tư máy móc, trang thiết bị vô cùng tân tiến, hiện đại. Sản phẩm mang thương hiệu này không chỉ phục vụ trong nước mà còn được xuất khẩu ra thế giới, không chỉ mang nguồn thu lớn về cho nền kinh tế Việt Nam, mà còn là niềm tự hào của thương hiệu Việt. Bên cạnh đó, sự phát triển của gốm Bát Tràng đã tạo nguồn việc làm cho hàng nghìn lao động các vùng lân cận, đồng thời cũng thúc đẩy du lịch phát triển. Tham quan làng gốm truyền thống dường như đã trở thành một thú vui vô cùng tao nhã và thu hút đối với du khách trong và ngoài nước. Đa số đánh giá rất cao những gì họ trải nghiệm được ở nơi này.
    • Không may mắn như nghề làm gốm sứ, có thể trụ vững trong cuộc sống hiện đại lại không ngừng phát triển, vươn cao hơn. Có một số ngành nghề có lẽ theo thời gian  và nhu cầu của con người thay đổi dần mà mai một đi từng ngày. Có khi mai một lại được vực dậy, tuy vẫn còn tồn tại nhưng không còn giữ được vị thế năm xưa của chính mình. Trong đó, nghề làm đồ gia dụng từ tre nứa là một ví dụ điển hình. Chỉ cần là người Việt Nam, không một ai không hiểu được giá trị, ý nghĩa của cây tre đối với nền văn hóa và cuộc sống nước ta. Tre làm vũ khí đánh giặc, tre làm bàn thờ tổ tiên, tre vót đũa, đan rỗ, tre làm củi chụm, đặc biệt là tre còn có thể làm giường tre, chõng tre …. Những chiếc giường, chõng làm từ tre khá dễ nhưng lại vô cùng chắc chắn, thế nên ngày trước không nhà nào không có cho mình vài bộ giường, chõng. Người ta ngồi giường tre uống trà, kể chuyện, ngắm trăng… Ngày ăn cơm bằng đũa tre, đêm về nằm giường tre chõng tre tận hưởng những phút giây yên bình sau một ngày làm việc vất vả. Ngày trước, làm đồ gia dụng từ tre hầu như ở tỉnh nào cũng có và tập trung thành những làng nghề. Tuy nhiên, cuộc sống đổi thay nhiều, có một giai đoạn, nhà làm bằng tường gạch thay thế dần những mái nhà tranh, đũa tre thay bằng đũa ngà, giường tre thay bằng giường gỗ…nghề làm đồ tre dần bị lép vế, không còn phổ biến. Lâu lắm mới thấy một vài ngôi nhà còn dùng chỏng tre, giường tre. Chỉ có đũa tre là còn được người ta dùng nhiều đến tận bây giờ. Đến hôm nay, nghề làm đồ gia dụng bằng tre được thổi vào một luồn gió mới. Tại một vài thành phố lớn xuất hiện những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh đồ tre, phục vụ xuất khẩu và trang trí cho các nhà giàu có hoặc khách sạn. Đồ dùng từ tre dù không còn gắn liền với mỗi gia đình Việt nhưng vẫn có vị trí nhất định của mình.

Ngoài hai ngành nghề tiêu biểu vừa mới kể trên. Còn rất nhiều ngành nghề đặc biệt thú vị như; nghề làm mũ (mũ cát, mũ lá, mũ nan, mũ vải..); nghề làm trống (trống phục vụ trong các lễ hội, trống thúc quân, trống báo vui, trống phân li, trống trường..), nghề làm guốc, nghề thuốc đông y…Những ngành nghề này đều được tác giả trình bày cụ thể, có hình ảnh minh họa sinh động.

Nội dung thứ hai của quyển sách: giới thiệu “Đồ ăn thức uống và đồ dùng thủ công mĩ nghệ

Ở chương 2 này, tác giả đi vào giới thiệu những ngành nghề làm đồ ăn thức uống và đồ thủ công mĩ nghệ, tất cả đều là những ngành hàng có tiếng của nước ta. Về thức ăn có thể kể đến: nghề làm cốm, nghề là giò chả nem, nghề làm bún, nghề làm muối, nghề làm kẹo dừa …Về đồ thủ công mĩ nghệ phải kể đến: cúc bạc vòng bạc, hoa giấy, nghề chụp ảnh, nghề làm tranh điệp Đông Hồ…

Thời đi học, có lẽ ai cũng đã từng học qua đoạn trích “Quà của lúa non” trích từ quyển “Hà Nội Băm sáu phố phường” của nhà văn Thạch Lam. Hình ảnh của món ăn đậm hương vị của đồng bằng Bắc bộ đã được thể hiện vô cùng sinh động qua những trang văn của tác giả. Món ăn này một lần nữa được Vũ Từ Trang tái hiện lại ở bài viết: “Hương cốm mùa thu

  • “Nói tới cốm là nói đến sự  thanh tao, lịch sự và trong trẻo của mùa thu” đây là câu ví von của tác giả dành cho món ăn thơm quý của vùng đồng bằng trong những ngày thu yên ã. Trước đó, Thạch Lam từng gọi món ăn này là “một thức quà thanh nhã và trinh khiết“. Vậy mới thấy trong lòng những người từng thưởng thức qua món ăn này dư vị sâu đậm đến thế nào. Như danh tiếng vốn có, nhắc đến cốm, người ta liền nghĩ ngay đến cốm làng Vòng với hương vị đặc trưng của cốm quyện với lá sen. Nghề cốm bắt đầu từ bao giờ thì chẳng ai biết cả, chỉ truyền tai nhau những câu chuyện nhân gian . Thế nhưng, việc dùng hạt nếp hoa vàng làm cốm thì người ta đã truyền dạy cho con cháu trải biết bao đời, qua hàng trăm năm. Đáng tiếc, nghề cốm làng Vòng ngày càng thu nhỏ dần, người bỏ nghề nhiều hơn người theo đuổi và sống chết với nó. Những mùa thu tới không còn rậm rịch tiếng chày giã cốm. Hương thơm thanh khiết của ngày xưa cũng không còn. Rải rác còn lại vài hộ gia đình quyết giữ nghề cha ông, cũng giống như ngọn đèn trước gió. Nhìn cảnh này tác giả không khỏi chạnh lòng: “Hà Nội mất đi nghề cốm làng vòng là mất đi một nét thanh tao”

    Cốm làng Vòng (ảnh minh họa)

    Cốm làng Vòng (ảnh minh họa)

  • Đi ngược lại với món cốm cả hương và sắc, nhưng nghề làm nước mắm lại may mắn hơn nghề làm cốm rất nhiều. Cho đến nay, nước mắm vẫn là loại nước chấm không thể thay thế trong ẩm thực của người Việt cả ở trong lẫn ngoài nước. Người dân vùng biển đa số đều biết làm nước mắm, những xưởng sản xuất nước mắm cũng tạo ra việc làm cho biết bao con người Việt. Những nhãn hàng, thương hiệu loại nước chấm đặc trưng này ngày càng đa dạng và phong phú. Có thể nói là ngày càng thịnh vượng hơn, không có dấu hiệu chững lại.

Đối với đồ thủ công mỹ nghệ, hẳn tuổi thơ ai cũng từng sở hữu một chiếc lồng đèn ông sao, chụp một vài tấm hình vào dịp Tết, thổi tò he, tô mẫu những bức vẽ tranh Đông Hồ…Những ngành nghề kể trên đa số vẫn còn phát triển đến tận ngày hôm nay, đặc biệt là nghề làm lồng đèn ông sao và nghề chụp ảnh. Riêng nghề làm tranh Đông Hồ đã dần chìm vào dĩ vãng, đánh mất một thời huy hoàng vang danh trên đất Việt.

  • Chẳng biết lệ chơi đèn trung thu của trẻ em Việt được bắt đầu từ khi nào. Chỉ biết bao nhiêu năm nay, vào mỗi rằm trung thu, những chiếc lồng đèn đều được thắp sáng trên khắp miền đất nước, hòa vào đó là giọng ca tiếng hát của các em nhỏ. Chính vì thế, nghề làm đèn ông sao có chỗ đứng riêng biệt, người thợ làm nghề này phải tất bật quanh năm. Từ những tháng đầu năm người ta đã phải tập trung dự trữ nguồn nguyên vật liệu cho việc làm đèn. Chẳng mấy chốc là đến giai đoạn nước rút, hầu như người già và trẻ em đều tham gia vào các khâu làm đèn vì công việc này không hề nặng nhọc, chỉ đòi hỏi sự khéo tay tỉ mỉ. Các làng nghề làm đèn ông sao trải dài khắp cả nước, địa danh tiêu biểu được tác giả nhắc đến trong bài viết là làng Báo Đáp (tỉnh Nam Định). Ngày nay, người ta không chỉ làm ra đèn ông sao mà đã đa dạng hơn cả về mẫu mã lẫn màu sắc như đèn cá, đèn bươm bướm để phục vụ cho mùa Tết của các em thiếu nhi Việt Nam.
  • Tranh Đông Hồ gắn liền với làng Mái nằm bên bờ sông Đuống-nổi tiếng với nghề làm tranh từ lâu đời.Tranh Đông Hồ đa phần dùng màu tự nhiên, ít pha trộn, màu luôn được phối một cách hài hòa. Muốn có tranh đẹp thì người vẽ mẫu, khắc mẫu phải giỏi, có khiếu thẩm mĩ cao cùng với đôi tay vô cùng khéo léo. Ngày trước, mùa thu là mùa in tranh vào vụ rộ, cả làng đều làm tranh. Mỗi ngày người ta có thể in tới hai nghìn bức tranh. Nhưng đến hôm nay, một thuở huy hoàng của nghề tranh Đông Hồ đã không còn nữa. Tranh in ra bán không được nên người ta bỏ nghề dần, nay chỉ còn hai nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế và Nguyễn Hữu San còn giữ nghề in tranh.
Tranh Đông Hồ (minh họa)

Tranh Đông Hồ (minh họa)

Những ngành nghề thủ công từng một thời vang bóng, phát triển huy hoàng và từng là nguồn sống cho biết bao nhiêu con người nay chỉ còn thuộc về quá khứ, ai nghĩ đến cũng không khỏi ngậm ngùi. Tuy vậy, cũng đáng mừng rằng một số ngành nghề vẫn còn được lưu truyền và phát triển.

Thông điệp của sách: Nâng niu tinh hoa, giữ gìn nét đẹp văn hóa dân tộc

Hàng ngàn năm gìn giữ và xây dựng đất nước, làm sao có thể không nhắc đến công trạng của những con người tài hoa, chăm chỉ, cần mẫn đem sức lao động làm đẹp cho đời. Mỗi người gắn với một nghề-nghiệp khác nhau nhưng đều sống và chết cùng với nghề mình đã chọn. Trái đất luôn quay và cuộc sống không ngừng thay đổi, một số ngành nghề đã không còn phù hợp với cuộc sống hiện đại mà bị bỏ lại phía sau. Tuy nhiên, tiếng lành vẫn còn được lưu giữ trong những trang sách đầy trân trọng, tiếc nuối. Những cảm thán nhẹ nhàng nhưng rất sâu của tác giả đối với sự lãng quên trôi chảy của cuộc đời như nhắc nhở chúng ta nâng niu những tinh hoa, giữ gìn nét đẹp văn hóa dân tộc. Đặc biệt, quyển sách này hướng về các em thiếu nhi, lứa tuổi như một trang giấy trắng, những điều tốt đẹp này sẽ cho các em một cái nhìn đầy mới mẻ và thêm yêu đất nước, con người dân tộc mình. Biết đâu, một ngày nào đó một trong số những đứa trẻ từng đọc qua quyển sách này lại là người vực dậy một ngành nghề truyền thống nào đó tưởng đã chết của dân tộc Việt Nam thì sao?

Cảm nhận của người viết về tác phẩm:

Là một nhà thơ và còn là một phóng viên chuyên viết về những làng nghề Việt Nam. Quyển sách này của Vũ Từ Trang chất chứa biết bao nhiêu tâm huyết của tác giả. Tình cảm, sự nâng niu của ông dành cho những ngành nghề và con người Việt được thể hiện qua từng trang sách. Mỗi bài viết đều thể hiện sự tỉ mỉ, sự tìm tòi, nghiên cứu và óc quan sát hơn người của tác giả họ Vũ. Hơn thế, quyển sách chứa biết bao sự trăn trở, ngọn lửa của những hoài niệm, nuối tiếc của ông về những giá trị văn hóa đã mai một, ở lại cùng quá khứ và muốn truyền ngọn lửa ấy đến cho người đọc. Để mỗi chúng ta ít ra cũng biết rằng, đất nước ta từng có một ngành nghề như thế và ngành nghề ấy từng phát triển mạnh mẽ như thế nào. Một ngày nào đó trên dòng đời không ngừng trôi chảy này, những tinh hoa tưởng chừng như đã mất  ấy lại được chính những “hoa tay đất Việt” thổi vào một nguồn sống mới, mạnh mẽ hơn, xuất sắc hơn.

Đánh giá của bạn đọc đã mua sách tại Fahasha

Đánh giá của bạn đọc đã mua sách tại Fahasha

Các bạn có thể mua sách ở:

Sắp xếp theo thứ tự ưu tiên nên mua:

Với những hiểu biết sâu rộng về những ngành nghề thủ công dân tộc của một phóng viên báo “Tiểu công nghiệp, Thủ công nghiệp”. Vũ Từ Trang đã dùng tất cả những niềm say mê và lòng trân trọng những vốn cổ của cha ông, thông qua quyển sách tác giả muốn truyền cho bạn đọc nguồn cảm hứng để mọi người có thể hiểu, bảo tồn và phát huy những tinh hoa văn hóa của dân tộc.

Đối với những bạn đọc quan tâm nghiên cứu lịch sử các ngành nghề gắn liền với vùng miền, văn hóa Việt Nam thì đây là quyển sách không thể bỏ qua. Chắc chắn những tâm huyết của tác giả Vũ Từ Trang sẽ không làm bạn phải thất vọng.

Chúc các bạn đọc sách vui vẻ!

418 views

Bạn thấy bài viết hữu ích không

Click vào ngôi sao để đánh giá

Đánh giá 5 / 5. Số đánh giá 1