Vẻ đẹp hình tượng “ông lái đò” trong tùy bút Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Nguyễn Tuân là cây bút tiêu biểu trong văn xuôi hiện đại Việt Nam với phong cách độc đáo và tài hoa. “Người lái đò sông Đà” là tùy bút thể hiện rõ nhất điều đó. Trong tùy bút này, Nguyễn Tuân thể hiện rất thành công thiên nhiên và con người Tây Bắc qua hình tượng sông Đà và người lái đò. Đặc biệt, dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, người lái đò hiện lên như một người nghệ sĩ trong nghệ thuật vượt thác ghềnh. Chính vì điều đặc biệt ấy mà tôi yêu thích tác phẩm này cũng như đi phân tích hình tượng ông lái đò.

tiep can nguoi lai do song da cua nguyen tuan nam 1925 VQHJ
Cảnh vượt thác trên sông Đà

Vẻ đẹp ngoại hình của ông lái đò

Với sự uyên bác của Nguyễn Tuân, người lái đò hiện lên trong tác phẩm thật đẹp, thật rõ nét với ngoại hình đậm chất biển. Trong tùy bút này, người lái đò xuất hiện là một ông lão ngoài 70 tuổi người Tây Bắc, thân hình chắc khỏe:”cái đầu quắc thước, thân hình cao to,đôi cánh tay còn khỏe…” Ông lái đò còn hiện lên là một người có kinh nghiệm từng trải, hiểu biết và thành thạo nghề sông nước:”sông Đà đối với ông như một bản trường thiên anh hùng ca mà ông thuộc đến cả dấu chấm than, chấm xuống dòng…”

Trong suốt mười lăm năm gắn bó với nghề sông nước, ông đã xuôi ngược trên dòng sông hơn 100 lần và cầm lái độ 60 lần… Ông lấy mắt và ghi nhớ tỉ mỉ như đóng đinh vào lòng những con nước. Ông nhắm mắt cũng có thể hình dung ra một đoạn nào đó trên sông Đà. Ông biết được ở đó, đá đã bày trận ra sao, sóng, nước như thế nào, cần phải làm gì và lái đò ra sao… Ông lái đò thực sự rất thành thạo nghề sông, nước. Ông đã từng thách thức bạn bè năm châu về đây thi vượt thác sông Đà.

Ông lái đò là một người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật vượt thác ghềnh

Ông lái đò đã vượt thác sông Đà dữ dội với tiêu biểu là ba trùng vi thạch trận. Mỗi trùng vi thạch trận mà ông vượt qua chứa đựng thật nhiều những hiểm nguy và việc ông chiến thắng những điều ấy đã góp phần thể hiện sự dũng cảm, tài hoa, mưu trí và làm chủ thiên nhiên của ông.

Ông lái đò vượt trùng vi thạch trận thứ nhất

Trùng vi thạch trận thứ nhất, sông Đà đã bày thạch trận sẵn. Đám tảng, đám hòn chia làm ba hàng chặn ngang trên sông đòi ăn chết cái thuyền. Hàng tiền vệ có hai hòn canh một cửa đá trông như là sơ hở nhưng chúng có nhiệm vụ dụ cái thuyền đi vào sâu, vào tận tuyến giữa rồi nước sóng luồng mới đánh khuýp quật vu hồi lại. Nếu cái thuyền vẫn chọc thủng được tuyến hai thì nhiệm vụ của những boong – ke chìm và pháo đài đá nổi sẽ đánh tan cái thuyền rồi tiêu diệt thuyền trưởng và các thủy thủ ngay ở chân thác. “Phối hợp với đá nước thác reo hò làm thanh viện cho đá, những hòn đá bệ vệ, oai phong lẫm liệt”…

a1
Thác sông Đà

Sông Đà dàn thạch trận vừa xong thì thuyền của ông lái đò vụt tới. “Ông lái đò hai tay giữ mái chèo khỏi bị hất lên bởi sóng trận địa phóng thẳng vào mình”. Mặt nước hò reo vang ùa vào bẻ gãy cán chèo. Sóng nước như thể quân liều mạng vào sát nách mà đá trái, mà thúc gối vào bụng và hông thuyền. Nước bám lấy thuyền như đô vật túm lấy thắt lưng ông lái đò đòi quật ngửa mình ra. Sóng nước, sóng thác đá đã đánh đến miếng đòn hiểm độc nhất, cả cái luồng nước vô sở bất chí ấy bóp chặt lấy hạ bộ người lái đò…

Nhưng ông lái đò cố nén vết thương, hai chân vẫn kẹp chặt lấy cuống lái, mặt méo bệch đi như cái luồng sóng đánh hồi lùng, đánh đòn tỉa, đánh đòn âm vào chỗ hiểm. Tăng thêm mãi lên những tiếng hỗn chiến của nước, của đá thác. Nhưng trên chiếc thuyền sáu bơi chèo vẫn nghe rõ tiếng chỉ huy ngắn gọn, tỉnh táo của người cầm lái. Vậy là ông lái đò đã đánh thắng trùng vi thạch trận thứ nhất thật anh dũng.

Ông lái đò vượt trùng vi thạch trận thứ hai

Không một phút nghỉ mắt, nghỉ tay, ông lái đò phải bước luôn vào trùng vi thạch trận thứ hai và đổi luôn chiến thuật. Ở vòng vây đầu tiên, sông Đà chỉ mở ra năm cửa trận, có bốn của tử và duy nhất chỉ có một cửa sinh nằm lập lờ phía tả ngạn sông.

Vòng vây thứ hai này tăng thêm nhiều cửa tử để đánh lừa thuyền của ông lái đò vào. Là một người hiểu biết, ông lái đò đã nắm vững binh pháp của thần sông, thần đá. Ông đã thuộc quy luật của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này nên ông đã ghì chặt cương lái, bám chắc guồng lái, phóng nhanh vào cửa sinh, lái miết một đường chéo về phía cửa đá ấy. Bốn năm bọn thủy quái cửa ải nước bên bờ trái liền xô ra định níu thuyền lôi vào tập đoàn cửa tử. Ông lái đò đã nhớ mặt bọn đá này, đứa thì ông tránh để rảo bơi chèo lên, đứa thì ông đè sấn lên, chặt đôi ra  để mở đường tiến. Vậy là xong trùng vi thạch trận thứ hai, ông lái đò đã bỏ lại đằng sau những luồng tử và chỉ còn vẳng reo tiếng hò của sóng thác luồng sinh.

Ông lái đò vượt trùng vi thạch trận thứ ba

Ông đò bước vào trùng vi thạch trận thứ 3 ít cửa hơn hai trùng vi thạch trận trước, bên phải, bên trái đều là luồng chết cả.

s
Xoáy nước sông Đà

Cái luồng sống ở cửa ba này lại ở ngay giữa bọn đá hậu vệ của con thác. Ông đò “cứ phóng thẳng thuyền chọc thủng cửa giữa đó. Thuyền vút qua cổng đá cánh mở cánh khép. Vút, vút cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng, thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên lại vừa tự lái được, lượn được”. Thế là hết thác, ông đò lại trở về như một người lái đò bình thường với một phong thái ung dung, tự tại của một người nghệ sĩ. Bọn sóng nước bây giờ đã xèo xèo tan trong trí nhớ.

Ông lái đò đã vượt qua thác sông Đà  không chỉ bằng sức mạnh, lòng dũng cảm, sự gan dạ và trí tuệ mà còn bằng tài nghệ lái đò đến mức điêu luyện của một người nghệ sĩ trong nghệ thuật vượt thác ghềnh.

Nghệ thuật xây dựng hình tượng ông lái đò

Với nghệ thuật xây dựng nhân vật hết sức tài hoa và vô cùng uyên bác của Nguyễn Tuân, tác phẩm thực sự thành công với sự hiểu biết sâu rộng của tác giả về nhiều phương diện: võ thuật, văn hóa, điện ảnh, hội họa, địa lí, lịch sử,… Hình ảnh ông lái đò vượt thác được tái hiện dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân thật đẹp, thật rõ nét. Qua hình tượng ông lái đò, tác giả khẳng định và ngợi ca vẻ đẹp của người lao động bình thường, âm thầm, giản dị nhưng đã và đang làm lên những kì tích lớn lao trong cuộc chiến đấu với thiên nhiên hung giữ.

Qua hình tượng ông lái đò, Nguyễn Tuân nêu lên quan điểm của mình: người anh hùng không phải chỉ có ở trong chiến đấu mà có ngay trong đời sống lao động bình thường. Tác giả khẳng định con người dù ở trong bất kì địa vị, nghề nghiệp nào nếu hết lòng và thành thạo công việc của mình thì bao giờ cũng đáng trân trọng. Phẩm chất, tài năng và lòng dũng cảm của ông lái đò, đó chính là “chất vàng mười đã qua thử lửa” của người Tây Bắc nói riêng và của người lao động Việt nam nói chung mà Nguyễn Tuân luôn kiếm tìm. Qua đây, tác giả còn thể hiện tình yêu thiết tha với thiên nhiên với quê hương, đất nước và vẻ đẹp kì vĩ của thiên nhiên.

Hãy chia sẻ để cùng nhau trao đổi và tiến bộ nhé!

1008 views