Đánh giá: Nghệ thuật xây dựng nhân vật nữ trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Nguyễn Huy Thiệp là nhà văn khiến cho giới phê bình, nghiên cứu tốn biết bao công sức, giấy mực để tìm tòi, nghiên cứu. Đã có nhiều ý kiến khác nhau nhận xét về ông. Song dù là lời khen hay lời chê thì hết thảy các nhà nghiên cứu đều phải thừa nhận rằng Nguyễn Thiệp là một tài năng.

Đọc truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp phát hiện ra trong đó có rất nhiều những con người bẩn thỉu, ti tiện trên một mảnh đất khô cằn, tù đọng mà bấy lâu người ta ngỡ tưởng nó tốt tươi, xinh đẹp. Ông vẽ ra cho độc giả thấy được chính trên cái mảnh đất ấy thật lắm người và cũng quá nhiều ma – những con ma ấy thực chất hiện hữu trong lòng chính con người.

Nhưng trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp không phải chỉ có cái ác, cái xấu, cái ti tiện, cái bẩn thỉu, tăm tối mà còn có những nhân cách tốt đẹp, những tâm hồn thánh thiện sáng ngời.

Vẻ đẹp của thiên lương con người trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp hầu như tập trung ở hai kiểu nhân vật: nhân vật thiểu năng và nhân vật nữ. Tuy nhiên, trong khuôn khổ bài viết này, tôi chỉ đề cập đến một kiểu nhân vật đó là nhân vật nữ. Đây là kiểu nhân vật xuất hiện nhiều và góp phần lớn vào sự thành công trong nghệ thuật xây dựng nhân vật của ông.

Nht
Một số sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp

Thông tin cơ bản về sách 

  • Thể loại: Tập truyện ngắn
  • Tác giả: Nguyễn Huy Thiệp
  • Năm xuất bản:
  • Nhà xuất bản:
  • Giá bán:

Sách phù hợp với nhiều đối tượng

Sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp thường có lối hành văn ngắn gọn, xúc tích, dễ hiểu. Hơn thế nữa, trong các tác phẩm này lại ẩn chứa những yếu tố huyền thoại xen lân hiện thực nên rất hấp dẫn người đọc. Có lẽ vì thế mà sáng tác của ông phù hợp với nhiều lứa tuổi khác nhau và không bị hạn chế độc giả về giới tính.

Nghệ thuật miêu tả ngoại hình

Nghệ thuật miêu tả ngoại hình các nhân vật nữ được thể hiện trong tác phẩm thông qua lời kể của tác giả và của các nhân vật khác trong truyện.

Ngoại hình của các nhân vật nữ được tác giả thể hiện thông qua cảm nhận của các nhân vật khác hết sức độc đáo. Cảm nhận về ngoại hình của các nhân vật nữ thường là các nhân vật nam. Trong truyện ngắn Nguyễn Thị Lộ có đoạn: “Nàng không súng sính bởi học vấn hoặc phẩm hạnh,cũng không cứng nhắc bởi đồ lót mình. Nàng trinh bạch, điềm tĩnh và cương nghị. Vẻ trinh bạch ấy của nàng khiến ông thắt tim lại lo sợ”. Qua cảm nhận của Nguyễn Trãi, Nguyễn Thị Lộ hiện lên thật chẳng tầm thường, nàng đẹp đẽ với một vẻ đẹp chẳng tầm thường. Bởi vẻ đẹp của nàng không đến từ học vấn, phẩm hạnh hay đồ nót. Nàng đẹp một vẻ đẹp trinh bạch, điềm tĩnh và cương nghị. Đó là vẻ đẹp không dễ thấy được. Tác giả để nhân vật nam cảm nhận về vẻ đẹp ngoại hình của nhân vật nữ, đó vừa là điều bình thường nhưng đó lại làm tăng yếu tố khách quan cho lời nhận xét. Đồng thời vẻ đẹp của nàng được tăng thêm một bậc khi người cảm nhận về nàng là Nguyễn Trãi một nhân vật anh hùng của dân tộc.

Trong tác phẩm Những ngọn gió Hua Tát: “Đàn ông trong bản cười cợt, thèm thuồng. Họ ngồi cạnh nhau quanh các bếp lửa, nước dãi nhỏ ra bên khóe mép, đôi mắt long lạnh, trơn tuột. (Nàng Bua). Đàn ông thèm thuồng nàng như những con thú đói và các bà vợ, mẹ sợ hãi mất chồng, con hơn là khinh rẻ nàng Bua.

Trong truyện Con gái thủy thần: “Tôi thoáng thấy tấm lưng trần dẻo dai loáng nước quẫy ở trước mặt, loang loáng dưới trăng, thật kinh dị, nhưng đẹp lắm”. Cảm nhận của nhân vật Chương khi bơi đuổi theo đứa bé gái. Chương say mê đi tìm hình hài hiện thân của Mẹ Cả – con gái thủy thần. Khi bơi đuổi theo đám trẻ con trộm mía, anh bắt gặp bé gái tự xưng là Mẹ Cả và như thế anh anh chìm đắm trong dáng hình nhỏ nhắn vừa kinh dị, vừa đẹp đẽ ấy đến độ thức trắng đêm suy nghĩ. Anh bần thần yêu và sau này quyết định ra đi tìm biển vì tin rằng Mẹ Cả ở đó. Anh tưởng tượng ra Mẹ Cả: “Tôi bắt đầu hình dung thấy nàng. Nàng hiện ra rực rỡ. Những đường nét trên khuôn mặt nàng rõ ràng, đôi lông mày thanh tú, quả cảm”.

Vẻ đẹp của các nhân vật nữ không chỉ được thể hiện qua sự cảm nhận của các nhân vật khác trong truyện mà nó còn được gợi mở thông qua lời kể của tác giả. Qua lời kể ấy, vẻ đẹp của các nhân vật nữ cũng hiện lên với đủ những sắc màu.

Trong truyện ngắn Nguyễn Thị Lộ có câu: Ở nàng, rạng lên một ánh sáng linh điệu từ phía bên ngoài, không trùng lên con người thật của nàng”. Có một cái gì đó mơ hồ ảo diệu nơi nhan sắc của người con gái này. Hình ảnh Nguyễn Thị Lộ hiện lên thanh thoát và tinh tế đến mê hồn.

Còn trong truyện ngắn Những ngọn gió Hua Tát, tác giả viết: “Sắc đẹp của nàng khắp các mường không ai bì kịp, da trắng như trứng gà bóc tóc mượt và dài, môi như son đỏ.(Trái tim hổ). Vẻ đẹp của nàng Pùa thông qua lời kể của tác giả cũng đẹp ngọt ngào và hơn người như thế. Hay việc sử dụng những tính từ mang sắc thái mạnh như “khô đét, đen ngòm” để miêu tả người vợ của gã thợ săn ngụ cư : “Vợ lão già đến, khô đét, đen ngòm, âm thầm nhặt con công cho vào cái liếp sau lưng” (Con thú lớn nhất). Người vợ xuyên suốt câu chuyện lúc nào cũng âm thầm và không bao giờ thấy nói chuyện.

Hay nàng Bua là một người con gái dịu dàng, nết na, lúc nào cũng yêu thương, cũng tình nghĩa lại được tác giả miêu tả rất sinh động: “Bua là một thiếu phụ duyên dáng. Người nàng cao lớn, đôi hông to khỏe, thân hình lẳn chắc, bộ ngực nở nang mềm mại. Nàng lúc nào cũng tươi cười, tràn trề thứ ánh sáng cuốn hút lòng người” (Nàng Bua). Rõ ràng dáng hình ấy của nàng Bua quả thật quá xinh đẹp lại thêm tâm hồn trong sáng, thiện lương thì chẳng thế mà nhiều gã đàn ông từ trẻ đến giả đều mê đắm.

Khi miêu tả con gái của trưởng bản – người con gái mà Then đã ban cho bản này, Nguyễn Huy Thiệp đã không tiếc lời ca ngợi vẻ đẹp từ thể xác đến tâm hồn nàng: “Hiếm có người xinh đẹp như ẹ Lưng như lưng kiến vàng, mắt long lanh như sao Khun Lú — Nàng Ủa, tiếng nói của nàng dịu dàng. Khi nàng cười, tiếng cười trong vắt và vô tư lự. E xinh đẹp đã đành nhưng đức hạnh của nàng cũng ít có người bì kịp. Nàng là niềm tự hào của người Hua Tát” (Tiệc xòe vui nhất).

Nghệ thuật thể hiện nội tâm

Nội tâm nhân vật được tác giả khai thác một cách triệt để. Trong tác phẩm Nguyễn Thị Lộ:Nguyễn Thị Lộ lo lắng bởi những đổi thay trong tinh thần Nguyễn. Nàng cũng không hiếu Nguyễn đến với nàng với mong muốn gì? Thực ra, Nguyễn mong muốn ở chính bản thân. Ông cô đơn giữa đời như một hành tinh hoặc một ngọn gió. Điều ấy khiến nàng xót xa.”Hay Nguyễn Thị Lộ biết rõ giá trị con người Nguyễn. Nàng thông cảm những nỗi dày xé trong tâm hồn ông. Nàng biết ông đang chạy tế lên phía trước trong hệ thống tư tưởng đương thời, vừa hung hãn, vừa tuyệt vọng”.Hoặc “Mới đầu, nàng quý trọng ông theo cách người ta quý trọng một con thú hiếm, giống như quý trọng một con tê giác độc nhất có hai sừng. Dần dần, nàng hiểu ra rằng ông không trông chờ ở nàng điều ấy. Nguyễn đến với nàng bằng tình yêu thương tuyệt vọng đối với con người, vừa độ lượng, vừa bao dung, vừa đầy kinh nghiệm. Ông yêu thương nàng bằng toàn bộ tri thức văn hóa cùng sự từ tế ở trong lòng ông”. Và “Nàng biết ông hoang mang. Những sóng gió trong cuộc đời khiến ông không còn tự tin mình nữa. Hết sức nhạy cảm, nàng thấy thương xót ông tận đáy lòng. Nàng biết, Nguyễn phải ngăn ngừa cảm xúc chính mình. Nàng chỉ gợn chút hợm hĩnh lạnh lẽo, ông sẽ biến mất; còn nàng đa cảm nồng nàn ông cũng bỏ đi”. Nội tâm nhân vật Nguyễn Thị Lộ cũng thật đẹp đẽ. Nàng từ khi gặp được Nguyễn Trãi tâm tư nàng đều là suy nghĩ cho Nguyễn Trãi. Nàng suy nghĩ rằng Nguyễn Trãi sẽ nghĩ gì, muốn gì . Cũng chính nàng hiểu được tâm ý của ông và cùng ông chia sẻ mọi thứ – kể cả những điều ông không thể nói với ai.

Nghệ thuật sử dụng các mô – tip

Thứ nhất, mô-típ “Tướng lạ từ khi mới lọt lòng”. Kiểu nhân vật này ta cũng gặp nhiều trong truyện cổ tích thể hiện rất rõ trong nhân vật Thánh. Thánh Gióng sinh ra đã ba năm, chẳng nói chẳng rằng nhưng khi nghe tiếng sứ giả đi qua rao tìm người tài giỏi thì bỗng nhiên đứng dậy nói mẹ mời sứ giả vào. Rồi những ngày sau đó lớn nhanh như thổi, cơm ăn mấy cũng không no, áo vừa mặc đã căng đứt chỉ và giúp cho đất nước dẹp được giặc rồi bay về trời như một vị thần.

Trong Phẩm tiết : “Khi đẻ ra Vinh Hoa, trên nóc nhà bỗng có đám mây ngũ sắc bay đến, tỏa ra ánh sáng rực rỡ, khắp nơi hương thơm ngào ngạt. Trên cổ Vinh Hoa có bảy tràng hoa quấn cổ, xòe lòng tay ra thấy có viên ngọc…ở trong, trên khắc hai chữ thiên mệnh”. Sự đặc biệt vào ngày nàng Vinh hoa được sinh ra báo hiệu sự đặc biệt của nàng ở tương lai. Sau này khi nàng lớn lên thì điều đặc biệt ấy được thể hiện:“Vinh Hoa lớn lên, hát hay, đàn giỏi, đẹp lồ lộ nói câu nào thiêng câu ấy. Khải rất sợ. Tỉ như trời nắng chang chang, nàng buột miệng “ngày kia trời mưa”, quả nhiên ngày kia mưa thật. Tỉ như có người đi qua, nàng bảo “mai ông này chết”, quả nhiên người ấy không ốm đau bệnh tật gì hôm sau lăn ra chết. Trai gái lấy nhau thường dắt đến trước mặt nàng nhờ xem, nàng gật đầu là lấy được, nàng lắc đầu thì chịu, ba đầu sáu tay gì lễ cưới cũng không thành.”…

Thứ hai, mô-típ “ở hiền gặp lành, ác giả ác báo”. Trong truyện ngắn Những ngọn gió Hua Tát, ở câu chuyện thứ 3 Nàng Bua, nàng là người phụ nữ đẹp tuyệt mĩ. Nàng là ước ao là sự thèm khát của đám đàn ông trong bản Hua Tát. Đàn ông đến với nàng rất nhiều từ những thiếu niên miệng còn hôi sữa đến những ông già, thợ săn, kẻ hà tiện,… Họ đến và bỏ rơi nàng theo những cách khác nhau. Và, họ để lại cho nàng chín đứa con. Trong bản Hua Tát không ai biết cha của chúng là ai và ngay cả bản thân nàng cũng không thể xác định được cha của từng đứa. Nhưng nàng và các con sống vui vẻ, hòa thuận trong cảnh nghèo túng. Mẹ con nàng cũng phải sống trong sự khinh ghét của những người đàn bà trong làng. Họ nói với chồng, con mình rằng Bua là con quỷ dữ phải tránh xa. Những người đàn bà ấy ép đàn ông trong làng phải tìm cách giải quyết hoặc đuổi mẹ con Bua đi hoặc tìm ra cha của lũ trẻ với lí do bản Hua Tát nhà nào cũng nền nếp không thể để cho một gia đình kiểu như của Bua ở đó được. Những người đàn ông đã định cuộc họp nhưng không thành. Vài người trong số họ cảm thấy có lỗi nhưng không dám ra nhận con vì sợ điều tiếng, sợ những bà vợ thủy chung và hơn hết là cái nghèo. Rồi năm ấy, rừng bản Hua Tát nhiều mài vô kể, giúp dân bản xua đi cái đói. Mẹ con Bua cũng kéo nhau đi đào mài và trong lúc lần theo rễ củ thì đào được một hũ vàng. Đây là kiểu mô – tip ở hiền gặp lành thường gặp trong truyện cổ dân gian. Bua sống âm thầm lặng lẽ bên các con không làm hại ai, một mình chịu đựng và cuối cùng may mắn đào được vàng, cuộc sống ấm lo. “Một bữa, lần theo rễ củ, Bua và lũ con đào được một cái hũ sành sứt mẻ, nước da lươn đã xỉn vì năm tháng. Bua gạt lớp đất ở miệng hũ sành và nàng ngạc nhiên thấy hũ chứa đầy những thoi vàng, thoi bạc lấp lánh. Bua rụng rời, run rẩy cả người, đầu gối nàng quỵ xuống, những giọt nước mắt sung sướng ràn rụa. Lũ con xúm xít xung quanh, sợ hãi nhìn mẹ”.

Hay ở câu chuyện thứ hai Con thú lớn nhất. Gia đình một người ngụ cư ở Hua Tát. Người vợ sống âm thầm gần như không nói chuyện với ai. Người chồng săn bắn rất giỏi nhưng lại vô nhân đạo không tha cho con vật nào trong tầm mắt. Ông luôn khát khao săn được con thú lớn. Người vợ vô cảm nhặt những con thú chồng săn được đem về nấu ăn. Xương và lông thú chất đầy sau nhà như những nấm mồ bốc mùi hôi thối. Hành động của vợ chồng ông ta khiến người bản Hua Tát xa lánh và cũng khiến Then nổi giận và trừng phạt. Năm ấy, rừng Hua Tát không còn con thú nào. Vợ chồng lão đói rách. Có khi não đi đến cả tuần mà không săn được con thú nào. Một lần, vợ lão vì quá gầy yếu không thể đi cùng lão được nên ở nhà đốt lửa chờ đợi còn lão đi săn. Lão đi mãi đến mức chân tay bủn rủn, choáng váng thì quyết định quay về nhà. Đến con suối gần bản thì lão dừng lại nhìn về phía nhà thấy lửa xanh nghĩ là vợ đang đốt lửa chờ nên lão quay lại vào rừng. Lần này thì lão đánh hơi thấy mùi thú, lão rình thấy con công đang múa, lão bắn và con thú ngã gục. Lão chạy về phía con thú thì nhận ra đó là vợ lão vào rừng chờ lão và tay còn cầm lông của chim công. Lão vục mặt xuống vũng máu đau khổ. Sáng sớm hôm sau, lão vùng dậy và quyết định sẽ dùng xác vợ lão để làm mồi nhử thú. Lão tin sẽ săn được con thú lớn nhất trong đời. Lão lên đạn sẵn và nằm trong bụi cây cách cái xác đang thối rữa của vợ lão một xải tay. Nhưng chẳng co con thú nào cả. Then đã trừng phạt lão bằng cái chết. Ba ngày sau, người ta lôi cái xác cong queo của lão từ bụi cây ra với viên đạn xuyên qua đầu lão. Lão đã săn được con thú lớn nhất đời mình. Đây là kiểu mô – típ ác giả ác báo thường gặp trong truyện cổ tích. Vợ chồng lão thì quá độc ác, săn bắn nhưng không biết tôn tạo, không tha cho con vật nào khiến cho rừng bản Hua Tát chẳng còn thú. Sự trừng phạt của Then cũng chính là sự trừng phạt của tự nhiên.

Hay ở câu chuyện thứ mười về Nàng Sinh. Nàng là trẻ mồ côi, sống lủi thủi cô đơn, khổ sở. Nàng âm thầm lớn lên. Một hôm có vị khách lạ đến bản ghé miếu trên đường đi rừng ma gặp miếu chàng Khó liền dừng lại nhấc hòn đá trên khay thờ nhưng không được. Ông gọi mọi người tới thử nhưng đều không được. Gọi nàng Sinh tới, lạ thay, nàng nhấc được và bóp nhẹ làm thành những giọt như giọt nước mắt. Ông khóc và xin đưa Sinh đi, nàng mặc váy áo đẹp lạ. Người ta đồn sau này nàng được sống may mắn, hạnh phúc vì ông kia chính là hoàng đế cỉ trang vi hành. Đây là mô – típ ở hiền gặp lành trong truyện cổ tích. Sinh thành tâm, ăn ở đúng mực vậy nên được sống hạnh phúc.

Thứ ba, mô-típ “hồng nhan bạc mệnh”. Người ta thường nói: hồng nhan thì bạc mệnh. Những người con gái xinh đẹp, họ xứng đáng được hưởng một cuộc sống ấm lo, đủ đầy, hạnh phúc. Thế nhưng họ lại phải chịu những đắng cay, bất hạnh. Có lẽ ông trời vốn không cho ai toàn vẹn, được cái này lại mất cái kia thế nên những người con gái đẹp lại thường phải gánh số phận hẩm hiu, bất hạnh.

Trong truyện ngắn Những ngọn gió Hua Tát, nàng Pùa (Trái tim hổ) vô cùng xinh đẹp nhưng lại bị liệt đôi chân cả đời phải nằm một chỗ. Trai bản thương nàng nhưng không ai muốn cưới một người bại liệt về làm vợ. Mùa xuân ở Hua Tát tràn ngập tiếng khèn, nhà nào có con gái thì cỏ không mọc nổi ở dưới chân sàn, chân quản. Pùa không có được niềm vui đó. Người ta đồn rằng tái tim của con hổ trong rừng Hua Tát có thể chữa được mọi bệnh và làm bùa hộ mệnh. Trai bản đi săn về để giúp bùa. Nhưng những người họ, người thì bị hổ ăn thịt người vì nản chí nên cuối cùng chỉ còn chàng Khó cố gắng săn con hổ. Anh săn được nhưng lại bị kẻ khác cướp mất đi trái tim của hổ. Pùa mãi mãi liệt và đau khổ còn Khó sẽ chẳng bao giờ nói ra được tình yêu của mình. Hai người chết dần chết mòn trong nỗi đau. Nàng Pùa đẹp như vậy thế nhưng trời lại bắt nàng bị bại liệt chẳng thể đi đâu. Hi vọng duy nhất cho nàng chính là trái tim của hổ. Thế nhưng, dù chàng Khó đã cố gắng rất nhiều nhưng trái tim hổ vẫn bị đánh cắp, hi vọng của nàng cũng vì thế mà mất đi.

Hay như nàng Bua (Nàng Bua) đẹp với một vẻ đẹp đầy đặn, săn chắc khiến đàn ông thèm khát si mê. Những tưởng nàng sẽ nhận được hạnh phúc. Nhưng không, rất nhiều người đàn ông đến với nàng rồi lại bỏ đi để lại cho nàng chín đứa con trong sự nghèo túng và khinh khi của đàn bà con gái trong bản. Đến khi nàng tìm được tình yêu, hạnh phúc với một anh thợ săn nghèo góa vợ, không con, tưởng chừng như hạnh phúc đã ghé thăm nàng. Đau đớn thay, nàng chết khi đang đau đẻ đứa con thứ mười.

Nhân vật Chiêm (Giọt máu) cũng vậy. Cô là một thiếu nữ xinh đẹp con một lão nông nghèo khó. Trong một lần tổ chức sinh nhật cho bà Thiệu Hoa – vợ của Phong, cô sang giúp việc và bị lọt vào mắt Phong và cuộc đời cô bắt đầu với những đau khổ. Lan – vợ cả Phong ép cưới không được, Phong đe dọa đến cả gia đình cô và bắt cô về làm vợ ba. Cưới về cô cũng phải làm lụng vất vả dưới sự trì triết của Lan. Nàng sinh được hai người con trai nhưng đến cuối cùng khi Phong quyết đưa thằng Phúc đi học thì nó đã bị sét đánh chết. Người xưa thường có câu: Lấy chồng làm lẽ thà rằng chết trẻ cho xong. Chiêm xinh đẹp như vậy nhưng khi về làm vợ Phong cũng phải làm việc như người ở, chồng thì chung chạ với người nên thiếu tình yêu thương lại thêm con trai nhỏ chỉ mới mười tuổi bị sét đánh chết. Cuộc đời người phụ nữ gần như mất hết cả hạnh phúc. Cũng may đối với cô, ông trời còn chừa lại cho một chút tia hi vọng đó là thằng bé Tâm mới hai tuổi để an ủi cũng như là tia hi vọng và động lực sống cuối cùng.

Tác giả xây dựng nhân vật theo mô – típ “hồng nhan bạc mệnh”. Những nhân vật theo kiểu này thường rất xinh đẹp nhưng trớ trêu thay, số phận lại hẩm hiu, chua chát đắng cay đủ mùi.

Cảm nhận của người đọc

Nhìn chung người đọc đều bày tỏ sự hài lòng của bản thân về các tác phẩm.

IMG_20190320_232631_337
Cảm nhận của khách hàng khi mua sản phẩm tại tiki

Bạn có thể mua sách ở đây

Sắp xếp theo thứ tự ưu tiên nên mua:

Bạn có thể mua từng cuốn với những tác phẩm riêng của Nguyễn Huy Thiệp.

Như vậy, Nguyễn Huy Thiệp đã xây dựng lên hình tượng nhân vật nữ hết sức độc đáo. Bằng việc sử dụng các mô – tip như: Tướng lạ từ khi mới lọt lòng; ở hiền gặp lành, ác giả ác báo và hồng nhan bạc mệnh đã tạo lên những nhân vật nữ đầy màu sắc. Nhân vật nữ xuất hiện với sự đánh giá, cảm nhận ở nhiều góc độ khác nhau vừa đẹp người, đẹp nết nhưng cũng có những cái chưa được đẹp đẽ, hoàn hảo.

Hãy cùng đọc, cảm nhận và bàn luận với mình nhé.

536 views