Đánh giá: Giamilia – cô gái tự thay đổi số phận

Ở bài viết trước, mình đã giới thiệu tới các bạn về tác giả Ts.Aimatốp và tóm tắt về tác phẩm Giamilia. Bài viết này, mình sẽ tiếp tục đề cập tới những nét chính về tác phẩm Giamilia và nhân vật chính cùng tên. Giamilia đã tự thay đổi số phận như thế nào? Mời các bạn đọc, cảm nhận và cùng bàn luận.

IMG_20190319_234401_453
                                                                          Nhân vật Giamilia trong tác bộ phim cùng tên

Thông tin cơ bản về sách 

  • Thể loại: Tiểu thuyết
  • Tác giả: Ts. Aimatốp
  • Năm xuất bản:2018, 2011
  • Nhà xuất bản: Nhà xuất bản Hội nhà văn, Nhà xuất bản Thời Đại.
  • Giá bán: Tùy nhà xuất bản.

Sách dành cho mọi lứa tuổi

Chỉ cần bạn có niềm đam mê với văn học đặc biệt là văn học Nga thì bạn đều có thể đọc được tác phẩm này.

Giới thiệu về tác phẩm Giamilia

Giamilia – Truyện núi đồi và thảo nguyên là sáng tác nổi tiếng của nhà văn Chingniz Aitmatov (Ts.Aimatốp). Tác phẩm đã đạt giải thưởng văn học Lê-nin năm 1963. Giamilia – Truyện núi đồi và thảo nguyên gồm những câu chuyện viết về con người, núi đồi thảo nguyên của đất nước Kyrgystan. Con người nơi đây vô cùng mộc mạc, giản dị. Ở họ có những mối tình đắm say, xúc động tâm can ở nơi núi đồi thảo nguyên bát ngát. Tất cả những điều ấy đã hòa quyện vào nhau tạo lên một bức tranh tổng hòa đầy màu sắc hệt như tâm hồn sáng trong và thuần khiết của người dân Kyrgystan.

Giamilia gồm 4 tiểu thuyết: Giamilia, Cây phong non trùm khăn đỏ, Mắt lạc đà, Người thầy đầu tiên. Giamilia là truyện đầu tiên nằm trong tập truyện Giamilia – truyện núi đồi và thảo nguyên. (Nội dung của tác phẩm các bạn có thể tìm đọc bài viết trước của mình: Tóm tắt: “Giamilia” – một bản tình ca hay nhất thế kỉ 20, một thiên tình sử hay nhất thế gian).

Bức tranh chân dung về Giamilia

Giamilia sinh ra và lớn lên ở vùng thảo nguyên đồi núi bát ngát thuộc đất nước Kyrgystan- một nước cộng hòa vùng Trung Á của Liên Xô. Chị là con của một người chăn ngựa đàn ở Bakair. Đồng thời cũng là cô nông trang viên có chồng đi lính. Là vợ anh Xađức. Là chị dâu của nhân vật xưng tôi.

Giamilia có tâm hồn mơ mộng. Nhưng sâu thẳm trong tâm hồn đó là một niềm khát khao cháy bỏng về một tình yêu đích thực. Đó là yêu và được yêu. Nhưng cuộc đời chị lại không có được tình yêu như chị mong muốn mà trái lại tình cảm mà chồng dành cho chị hết sức mờ nhạt khiến chị đau khổ vô cùng. Cuộc sống của chị là chuỗi ngày dài vô vị.

Giamilia là con dâu của một gia đình bề thế trong làng. Nơi mà mọi người xem “hạnh phúc của người đàn bà là sinh con đẻ cái, trong nhà dư dật”.

Ngoại hình của Giamilia được miêu tả là xinh thật là xinh. Vóc người thon thả, cân đối, tóc cứng không xoăn tết thành hai bím dày và nặng, chiếc khăn choàng rất khéo trên đầu, chéo xuống trán một chút, rất hợp với chị, làm tôn hẳn nước da bánh mật của khuôn mặt bầu bầu, khiến chị càng thêm duyên dáng. Mỗi khi Giamilia cười, đôi mắt hạnh đào đen láy, ánh màu biêng biếc lại bừng lên sức sống hăng say của tuổi trẻ. Hay khi bỗng nhiên cất tiếng hát những khúc ca xuồng xã quen thuộc trong bản, đôi mắt đẹp của chị lóe sáng một cách dạn dĩ, không có vẻ gì là một cô gái ngây thơ cả.

Khi Giamilia ngắm cảnh mặt trời lặn, vẻ mặt hân hoang trầm lặng như đang chiêm ngưỡng một cảnh thần tiên. Gương mặt chị sáng lên vẻ dịu dàng, cặp môi hé mở mỉm cười hiền lành như trẻ thơ.

Giamilia là một người phụ nữ mẫu mực, nết na, giỏi giang. Chị nhanh nhẹn và tháo vát trong mọi việc nên cho dù làm dâu trong một gia đình bề thế chị vẫn rất được lòng mẹ chồng: “Dường như để thưởng công, số phận đã ban cho bà một người con dâu có nết hay làm. Giamilia thật xứng với mẹ: lúc nào cũng luôn chân luôn tay, không biết mệt là gì, đảm đang khéo léo. Chỉ phải cái tính nết hơi khác người”.

Giamilia rất thẳng tính chứ không có kiểu trước mặt thơn thớt nói cười sau lưng lại chửi vụng. Tuy thế, chị cũng không phải là người dễ bắt nạt hay chịu thua thiệt: “Chị biết cách ăn ở với hàng xóm láng giềng, nhưng kẻ nào không biết điều lại đi gây chuyện với chị thì chị chẳng chịu lép, chị chửi không thua một ai, có lần chị còn túm tóc vít đầu kẻ kia xuống. Nhiều lần hàng xóm đến nhà than phiền”. Ngay từ ngày mới bước chân về nhà chồng chị đã tỏ ra khác tính khác nết, không như mọi cô gái khác về làm dâu con nhà người ta. Thực ra, chị cũng tôn kính và vâng lời người lớn, nhưng không bao giờ chịu cúi đầu vâng chịu một bề. Tuy vậy, chị cũng không có cái lối quay mặt đi lầm bầm chửi vụng sau lưng như những nàng dâu khác.

Đối với công việc của cánh đàn ông, chị cũng giỏi chẳng kém cạnh gì ai: chị điều khiển nhanh và rất thành thạo những cỗ ngựa. Có lẽ vì lý do chị là con gái của một người chăn ngựa đàn: “ (ông già chỉ có mình chị, chị vừa là con gái vừa là con trai của bố), bởi thế tính nết chị có những nét như đàn ông, một cái gì dữ dội và đôi khi thậm chí hơi thô”. Chị làm việc hăm hở, xốc vác chẳng khác gì một người đàn ông.

Bên cạnh nét tính cách mạnh mẽ và chững chạc của một cô con dâu sống trong gia đình bề thế, đôi lúc tính cách chị rất hồn nhiên, tinh nghịch, vô tư như những đứa trẻ: “chị vui vẻ quá lộ liễu, cứ như trẻ thơ. Đôi khi dường như chẳng có duyên cớ gì, chị bỗng phá lên cười, mà lại cười rất to, rất vui sướng. Đi làm về, chị không bước bình thường, mà chạy ào vào sân, nhảy qua con mương. Chẳng có duyên cớ gì chị cũng ôm lấy mẹ cả hay mẹ bé mà hôn. Giamilia còn thích hát nữa, chị luôn luôn khe khẽ hát câu gì, ngay cả trước mặt người lớn tuổi”. Chị vẫn hay bông đùa với những anh chàng gighit ở mặt trận về, khi những chàng trai đó lấm lét nhìn mình. Tuy vậy, chị vẫn giữ khoảng cách là một người phụ nữ đã có chồng và chị vẫn đe nẹt những anh nào đi quá trớn. Chị cũng thường xuyên đùa giỡn với Đaniyar:

Có lúc xe chúng tôi đang đi, chị chợt nảy ra một ý nghĩ,thế là chị lớn tiếng bảo tôi:
“Nào, phóng lên đi!” và chị hò ngựa, vung roi trên đầu, thúc ngựa phi nước đại. Tôi cho xe đuổi theo chị. Chúng tôi vượt qua xe Đaniyar, bỏ mặc anh chìm trong đám mây bụi mù mịt mãi chưa lắng hết”.

Chính vì nét tính cách hồn nhiên, trẻ thơ này mà chị yêu âm nhạc, thích ca hát, thích nghe giọng hát trầm ấm của Đaniyar và chị yêu cuộc sống, thích ngồi ngắm hoàng hôn.

Giamilia cũng rất phóng khoáng, không lệ thuộc vào ai. Chị rất nghiêm nghị, chống trả mạnh mẽ và dứt khoát với những kẻ muốn cám dỗ mình. Luôn luôn giữ một tấm lòng trong sạch với người chồng ở xa. “Ôxmôn, một người họ xa của gia đình tôi cứ bám lấy Giamilia toan giở trò ma mãnh. Gã cũng thuộc loại những kẻ cho rằng không một cô gái nào cưỡng nổi sự cám dỗ của mình. Giamilia căm tức gạt tay hắn ra và đứng phắt dậy dưới chân đống cỏ khô, nơi chị đang ngồi nghỉ trong bóng rợp. – Bỏ cái thói ấy đi! – chị nói, giọng đau xót và xoay lưng lại phía hắn. – . Chị nhìn hắn hồi lâu bằng con mắt căm giận. Rồi chị nhổ bọt một cách ghê tởm, nhặt cái chàng nạng ở dưới đất lên và bỏ đi.”

Tâm trạng của Giamilia cũng khá phức tạp. Trong câu chuyện, nếu ta để ý sẽ thấy có hai lần chị nhận được thư của chồng và mỗi lần nhận được thì tâm trạng của Giamilia thay đổi rất khác nhau. Lần thứ nhất, khi nhận được thư từ tay người nhà chồng trao lại, tâm trạng Giamilia được miêu tả như đang cố gắng mong đợi một điều gì đó khác với mọi lần nhận được thư nhưng rồi cũng lại trở nên dần hụt hẫng, nuối tiếc. Lá thư ngoài những tin về sức khỏe, thăm hỏi gia đình và mọi người thì anh vẫn chưa thông báo thêm gì về việc bao giờ anh sẽ trở về với Giamilia. Có lẽ, chính điều này đã làm cho tâm trạng Giamilia khi nhận được bức thư như vừa trùng xuống, vừa buồn rầu, khó chịu: “Chị lẩm nhẩm đọc một cách nghiến ngấu, mắt lướt vội qua những dòng chữ. Nhưng càng đọc càng gần đến cuối, đôi vai chị càng rũ xuống, màu ửng hồng trên má chị tàn dần. Chị chau đôi lông mày bướng bỉnh và không đọc  nốt mấy dòng cuối, chị trả lại mẹ tôi bức thư, hờ hững, lạnh lùng như vừa trả vật gì vừa mượn…”.

Hơn nữa, có lẽ điều làm Giamilia hụt hẫng hơn là nội dung của bức thư. Dường như bức thư nào mà Xađức gửi về cũng đều theo một mô típ chung, quen thuộc đến nỗi chỉ cần đọc đến đoạn đầu người ta đều biết đoạn sau sẽ viết gì. Mỗi bức thư đều phải tuân thủ theo trình tự nghiêm ngặt, là tục lệ cơ bản mà những người đàn ông nhập ngũ viết thư gửi về nhà đều phải tuân theo: “Mọi lá thư của anh đều giống nhau như những con cừu non trong đàn. Bao giờ anh cũng mở đầu bằng câu: ”Tin sức khỏe của tôi”, tiếp đó nhất định là: “Tôi gửi lá thư này qua bưu điện về cho bố mẹ tôi hiện ở  bản Talax thịnh vượng, trăm hoa đua nở và ngát hương thơm, cho người cha vô cùng quý mến của tôi là Giôntsưbai…” Tiếp sau đó đến mẹ tôi, mẹ đẻ anh, rồi là đến chúng tôi, theo thứ tự nghiêm ngặt. Rồi đến những câu không bao giờ thiếu được thăm hỏi sức khỏe và đời sống của các acxakan trong bản, thăm hỏi bà con họ gần và mãi đến cuối thư, anh Xađức mới vội vã viết thêm: “Tôi cũng gửi lời thăm hỏi vợ tôi là Giamilia…”. Những người dân nơi đây đều cho rằng, nếu viết thư riêng cho vợ, hoặc ở đầu thư nhắc đến người vợ đầu tiên là một điều gì đó rất khiếm nhã, trái với phép tắc thông thường và những người đàn ông có tự trọng đương nhiên sẽ không làm như thế. Nếu nhìn ở góc độ đơn giản thì ta thấy đây là điều rất bình thường thế nhưng nó lại là mấu chốt góp phần đẩy tâm lí Giamilia lên cao trào. Bởi với một người phụ nữ nhạy cảm, phóng khoáng, yêu tự do như Giamilia thì nó thật sự khó chịu, thật sự tẻ nhạt, nó khiến chị hình thành dần cái suy nghĩ rằng mình là một người phụ nữ không nhận được sự trân trọng, yêu thương từ chồng. Điều đó thể hiện rõ nhất trong lời Giamilia nói với Đaniyar khi hai người quyết định cùng nhau bỏ trốn: “Anh ta chưa bao giờ yêu em cả. Ngay cả câu hỏi thăm em, anh ta cũng chỉ viết thêm vào cuối lá thư gửi về nhà. Em chẳng cần gì con người ấy cùng với thứ tình yêu muộn màng của anh ta, mặc cho thiên hạ muốn nói gì thì nói…”.

Lần thứ hai, nhận được thư từ anh Xađức thông báo về việc anh sắp trở về. Đây cũng chính là lần chị ý thức được trái tim mình đã thuộc về Đaniyar. Lúc này, tâm lí Giamilia không được miêu tả bằng sự mong ngóng, hụt hẫng hay bằng sự vui mừng, kì vọng nơi người chồng của mình nữa. Thay vào đó là sự thất thần, bối rối, là điều mà Giamilia không còn mong đợi như trước kia nữa. Giamilia phải đối mặt với rất nhiều vấn đề, đầu tiên là đối với bản thân mình, với tình cảm chân thành giữa chị và anh Đaniyar, tiếp đến là phải đối mặt với Xađức, rồi họ hàng, người dân trong bản Talax… Giamilia và Đaniyar yêu nhau nhưng một trong hai người đã kết hôn tất nhiên họ không thể công khai thổ lộ tình cảm và đến với nhau dễ dàng, tự do như bao cặp đôi khác. Nhưng nếu họ không đến với nhau thì cả hai đều sẽ cảm thấy đau khổ, bứt rứt. Nếu họ chọn cách bỏ đi cùng nhau thì sẽ bị tất cả mọi người chỉ trích. Hôn nhân là rào cản lớn nhất của Giamilia trong lúc này. Hơn nữa, trong vai trò là người phụ nữ đã có gia đình, có chồng đi nhập ngũ Giamilia đáng ra phải như những người phụ nữ trong bản chung thủy, chờ đợi chồng về, rồi tiếp tục cuộc sống, tiếp tục thiên chức của một người phụ nữ là sinh con đẻ cái, cai quản tốt gia đình. Tất cả những điều này cứ luẩn quẩn, bám mãi lấy trong tâm trí Giamilia không rời, khiến tâm lí chị trở nên mâu thuẫn, rối bời không thôi.

Khi Giamilia gặp được Đaniyar. Ban đầu Giamilia hoàn toàn không quan tâm đến sự xuất hiện của Đaniyar, đối với anh chàng này, chị thường bày ra những trò láu lỉnh để trêu đùa anh. Thế nhưng, trải qua lần Đaniyar quyết liệt vác bao tải thóc lớn trước sự can ngăn của nhiều người không thành khiến vết thương của anh trở nên sưng tấy hơn trước. Lúc này dường như Giamilia rơi vào tâm trạng hối hận về sự việc mình đã gây ra. Thái độ của Đaniyar vào ngày hôm sau cứ lầm lì, thản nhiên nhưng cũng không tỏ ra cáu giận lại càng khiến cho tâm trạng Giamilia trở nên nặng nề hơn, chị cảm thấy có lỗi vô cùng. Thế nhưng với bản tính kiêu hãnh vốn có đã không cho phép chị thể hiện điều đó ra bên ngoài. Chị vẫn làm ra vẻ như không có chuyện gì, vẫn hay hát, hay cười như mọi khi bất cả là ở đó có xuất hiện Đaniyar hay không.

Thời gian sau đó, khi hiểu sâu về con người của Đaniyar, được tiếp xúc và nói chuyện, làm việc nhiều hơn với anh, tâm trạng và hành động của Giamilia cũng dần như thay đổi so với trước đây: “Nỗi buồn tươi sáng của mùa xuân vương vấn trên đôi mắt thẫn thờ kia. Dọc đường, chị luôn luôn mãi mê nghĩ ngợi điều gì. Nụ cười mơ màng, khắc khoải, phảng phất trên môi chị, chị thầm vui sướng chuyện gì không rõ, điều đó chỉ riêng mình chị biết. Đôi khi, vác bao tải lên vai, chị cứ đứng ngây ra, rụt rè đến khó hiểu, dường như trước mặt chị là một thác nước cuồn cuộn và chị không biết có nên đi tiếp hay không. Chị tránh mặt Đaniyar, không nhìn vào mắt anh…”

Từ tâm trạng đó, cũng kéo theo những hành động khác với tính cách ngày thường của Giamilia hơn. Chị vừa như tỏ ra là mình cũng là người phụ nữ yếu đuối, vừa tỏ ra mình là người phụ nữ ân cần biết chăm sóc người khác chu đáo. Giamilia đối với Đaniyar cũng trở nên dè dặt hơn, tư lự hơn, chị ái ngại ánh nhìn của anh mỗi khi chị vui đùa cùng người khác giới, chị không còn đối mặt một cách tự nhiên với anh như trước kia. Đó là sự thay của một tâm hồn đang yêu, đang ngập tràn trong sự vọng tưởng nửa muốn bức phá nhưng nửa không thể. Hơn ai hết, chị hiểu chính bản thân mình đã yêu say đắm Đaniyar và biết anh cũng như thế với chị. Thế nhưng, cả hai người đều không dám trực tiếp thổ lộ với nhau, càng không dám làm gì đi quá giới hạn cho phép, họ chỉ lặng lẽ âm thầm quan tâm nhau, bên cạnh nhau và lặng lẽ buồn rầu. Đặt bản thân trong  hoàn cảnh là người phụ nữ đã có chồng và chồng do đi chinh chiến nên bị thương phải nằm viện, Giamilia tự nhận thức được bản thân mình không thể làm gì hơn nữa, chị không thể tự cho mình cái quyền được tự do yêu đương, tự do đến với người mình thương như những người con gái độc thân ngoài kia. Thế nên, từ lúc xác định được tình cảm của mình, cũng là lúc Giamilia sống trong tâm trạng đau khổ, khó xử. Ngay cả khi, Giamilia mạnh dạn ngồi cạnh Đaniyar, gác đầu lên vai anh nghe anh hát trên xe ngựa thì nỗi khổ tâm ấy vẫn chưa được trút bỏ. Điều đó, chỉ càng lầm trạng của chị rối ren, đau khổ hơn. Nếu mọi việc cứ trôi qua như thế thì có lẽ mãi mãi ta vẫn không thể thấy được kết thúc cho câu chuyện tình yêu giữa Giamilia và Đaniyar. Đỉnh điểm là một ngày chị nhận được thư của chồng từ người bạn, có lẽ trong thư anh báo tin sẽ về. Khuôn mặt chị tái nhợt, tâm trạng trở nên bối rối hơn, chị để ý nhiều đến thái độ và phản ứng của Đaniyar. Nếu như bức thư này trước đây chị trông mong nó biết bao thì có lẽ bây giờ chính là lúc chị lại không muốn nhìn thấy nó nhất. Lòng chị như dâng lên một điều gì đó xót xa, hổ thẹn khi chứng kiến hình ảnh anh Đaniyar tức giận, phóng ngựa bỏ đi thật  nhanh. Lúc này đây, chị đã ý thức được rằng bản thân phải đưa ra quyết định dứt khoát cho chuyện này, chị buộc phải chọn cho mình một con đường duy nhất, một hạnh phúc duy nhất mà thôi. Kết thúc tác phẩm ta thấy rằng cuối cùng thì chị đã quyết định chọn cách bỏ đi khỏi làng cùng Đaniyar, bỏ sau lưng những lời đàm tiếu, những cái nhìn miệt thị của mọi người. Đối với chị, Đaniyar tuy là một người đàn ông khố rách áo ôm, là người đàn ông không có tài sản giàu có như anh Xađức nhưng ở anh chị đã tìm thấy một tình yêu chân thành, mãnh liệt, điều mà ở Xađức không có. Chỉ cần bấy nhiêu thôi đã khiến chị sẵn lòng đánh đổi tất cả những gì hiện tại chị có, chị như được giải thoát khỏi cuộc sống giáo điều của nhà chồng, thoát khỏi tư tưởng cổ hủ rằng phận đàn bà chỉ cần sinh con đẻ cái, phải tuân thủ nghiêm ngặt theo một khuôn mẫu nhất định. Chỉ khi ở bên Đaniyar có lẽ chị mới cảm thấy cuộc đời mình được bước sang trang mới, được hạnh phúc, được tự do và được nhận lại bằng một tình yêu xứng đáng.

Giamilia – con người có tính cách nổi loạn

Có nhận định về nghệ thuật xây dựng nhân vật của Ts.Aitmatốp rằng: “Ts.Aimatốp miêu tả nhân vật của mình trong thời điểm quyết định, với sự căng thẳng tột độ về mặt tinh thần đã đi đến chỗ nhận thức được những yêu cầu và những khả năng nhân đạo của xã hội mới, đã tự giải phóng khỏi xiềng xích của quy chế thủ cựu, đã xây dựng cuộc sống của mình theo những quy mô mới về đạo đức và bắt đầu thể hiện mình với tư cách là con người kiểu mới.” Và nhận định trên hoàn toàn đúng với hệ thống nhân vật nổi loạn của ông. Cụ thể, cô gái Giamilia nổi loạn vì tình yêu, nổi loạn vì hạnh phúc của mình, Giamilia hiện lên trước mắt người đọc là cô gái có nề nếp, có lối sống không vượt quá khuôn khổ, nhưng tính cách của Giamilia lại cực kỳ khác lạ: “…chị vui vẻ quá lộ liễu, cư như trẻ thơ. Đôi khi dường như chẳng có duyên cớ gì chị bỗng phá lên cười, mà lại cười rất to, rất vui sướng,…”.

Tuy vậy, Giamilia là một cô gái có trái tim nhân hậu và một trái tim được khao khát yêu thương. Nhưng tâm hồn ấy lại bị kìm hãm baowir tâm hồn nghèo nàn của người chồng khi viết thư hỏi thăm thì chỉ duy một câu: “ Tôi cũng gửi lời hỏi thăm sức khỏe vợ tôi là Giamilia”. Điều đó làm dập tắt đi niềm mong ước, chờ đợi của Giamilia, chị cảm thấy cô đơn, hụt hẫng trước sự vô tâm ấy, và đó cũng chính là tiền đề cho sự nổi loạn của Giamilia, bởi cô gái nào cũng khao khát được yêu đương và hướng tới một tình cảm chân thành.

Giamilia gặp Đaniyar như đất hạn lâu ngày gặp mưa. Giamilia tìm thấy được sự đồng điệu trong tâm hồn mình khi bên cạnh Đaniyar, đặc biệt là tiếng hát của anh đã làm thức tỉnh một tâm hồn khao khát yêu thương của chị. Ra đi tìm cuộc sống mới, Giamilia đã chấp nhận đối diện với những khó khăn nhưng chị sẽ không bao giờ hối hận: “ chị hãy dựa vào Đaniyar. Hãy để anh hát cho chị nghe bài ca về tình yêu, về đất nước…, cứ đi đi Giamilia, đừng hối tiếc làm gì cả, chị đã tìm thấy hạnh phúc khó khăn của mình.”

Sự nổi loạn của Giamilia là sự chiến thắng của cái tôi cá nhân, đó là niềm hạnh phúc của một con người và nó vượt lên những thói tục gia trưởng của đất nước Nga lúc bấy giờ. Ts.Aimatốp xây dựng nhân vật phụ nữ có tính cách nổi loạn trong tác phẩm của mình mà không hề phê phán sự nổi loạn đó, mà qua đó là sự đề cao cái tôi cá nhân, dám vượt qua định kiến để đi tìm hạnh phúc của mình. Ở Giamilia, là người phụ nữ đã có chồng đi bộ đội nhưng lại tìm thấy hạnh phúc của mình ở nơi khác, ở một tâm hồn khác, thì đó là sự điển hình cho sự đi lên của một xã hội. Chính ở sự đi lên đó, cái tôi cá nhân sẽ đè nát những định kiến, tục gia trưởng của xã hội, và đó chính là tư tưởng mà Ts.Aimatốp đã truyền tải thông qua nhân vật điển hình của mình.

Giamilia – con người luôn khao khát hạnh phúc và tự do

         Dù Giamilia có tính cách phóng khoáng và thẳng thắn nhưng chị cũng phải cam chịu làm nô lệ cho những tập tục và thói hà khắc, những quy định vô lý và cổ hủ. Bố mẹ chồng Giamilia luôn mong muốn chị trung thành với thượng đế và với chồng. Mẹ chồng chị đã giáo huấn chị theo lề lối cổ hủ rằng hạnh phúc của người phụ nữ chính là trong nhà dư của cải và sinh được nhiều con cái: “Hạnh phúc của người đàn bà là sinh con đẻ cái, trong nhà dư dật.”

Sống trong hoàn cảnh chiến tranh phải xa chồng, Giamilia vẫn luôn khao khát nhận được sự quan tâm, yêu thương từ người chồng. Chị luôn nuôi hy vọng từ việc trông ngóng những bức thư chồng gửi từ mặt trận về. Khi thư về, chị hồi hộp, thẹn thùng mong chờ những lời tình cảm từ chồng: “Mỗi lần chị Giamilia cầm lá thư hình tam giác trong tay, tôi thấy mặt chị đỏ bừng lên. Chị đọc nhẩm một cách nghiến ngấu, mắt lướt vội vàng qua những dòng chữ”. Nhưng cái tên          Giamilia chỉ nhân tiện được nhắc qua trong các bức thư của người chồng và ngay cả những bức thư đó cũng giống hệt nhau, như thể “những con cừu trong đàn”. Vì tục lệ của làng quy định, đề cập đến tên người vợ đầu tiên trong bức thư thì vô cùng khiếm nhã và người đàn ông nào có lòng tự trọng đều biết cả.

Tục lệ cổ hủ này đã khiến cho trái tim khát khao hạnh phúc, tình yêu hay đơn giản hơn là những lời quan tâm từ người chồng của Giamilia trở nên héo khô và tàn lụi: “Nhưng đọc càng gần đến cuối, đôi vai chị càng rũ xuống, màu ửng hồng trên má chị tàn dần. Chị chau đôi mày bướng bỉnh, và không đọc nốt mấy dòng cuối, chị trả lại mẹ tôi bức thư, hờ hững lạnh lùng như trả vật gì vừa mượn.”

Giamilia hy vọng bao nhiêu thì lại càng thất vọng bấy nhiêu. Đáp lại nỗi mong chờ của chị là dòng chữ vô tâm của người chồng: “Tôi cũng gửi lời thăm hỏi vợ tôi là Giamilia”. Người chồng vì giữ lòng tự trọng của mình, vì nghe theo tục lệ đã không nghĩ đến nỗi lòng của người vợ nơi quê nhà. Giamilia đã không còn gì của riêng mình, tình yêu và hạnh phúc đã bắt đầu tàn lụi bởi những quy định, lề lối cổ hủ. Có lẽ, từ đây Giamilia sẽ không còn lưu luyến gì về người chồng đang chinh chiến ngoài mặt trận vì cô đã không còn hy vọng gì ở tình yêu của người chồng vô tâm.

Niềm khát khao có được một cuộc sống tự do và tình yêu của Giamilia có cơ hội trỗi dậy khi cô gặp được Đaniyar, một thương binh ngoài mặt trận trở về làng. Đaniyar là một người thích cô đơn và hiền lành, đặc biệt có một giọng hát giàu cảm xúc. Chính giọng hát dào dạt cảm xúc của Đaniyar và tình yêu thầm lặng của anh dành cho cô đã tác động đến tận sâu tâm hồn Giamilia và làm Giamilia thay đổi: “Dường như chị chưa bao giờ là cô gái hay cười, hoạt bát hay trêu chọc. Nỗi buồn tươi sáng của mùa xuân vương vấn trên đôi mắt thẫn thờ kia. Dọc đường chị luôn luôn mải mê nghĩ ngợi điều gì. Nụ cười mơ màng, khắc khoải phảng phất trên môi chị, chị thầm lặng vui sướng chuyện gì không rõ….Đôi khi, vác tải lên vai, chị cứ đứng ngây ra, rụt rè đến khó hiểu, dường như trước mặt chị là một thác nước cuồn cuộn và chị không biết có nên đi tiếp hay không. Chị tránh mặt Đaniyar, không nhìn vào mắt anh.”

Giamilia nhận ra tình cảm mà Đaniyar dành cho mình là thật sự chân thành và cô đã bắt đầu nhận ra những thay đổi trong tâm hồn mình. Chị đã yêu Đaniyar. Và khi yêu anh, Giamilia phát hiện ra những điều tuyệt vời, chân thành trong con người Đaniyar. Chị nhận ra rằng Đaniyar chính là tình yêu mà chị vốn luôn khát khao có được và tìm kiếm mà người chồng vì vô tâm và mang nặng tư tưởng gia trưởng đã không thể đem lại cho chị.

Ở Đaniyar, Giamilia đã thấy được sức mạnh của tâm hồn, của sự đồng cảm, của lòng yêu thương chân thành và của tình yêu nồng cháy. Không giống Xađức, người chồng mà chị chỉ nhận được sự quan tâm ở những dòng cuối ngắn ngủi của bức thư gửi về nhà, với Đaniyar, điều Giamilia có là một chỗ dựa vững chắc và một tình yêu hạnh phúc đích thực. Giamilia biết rõ là Đaniyar yêu chị và chính chị cũng đang yêu Đaniyar say đắm biết chừng nào. Khát khao, mong muốn được sống tự do để có được một tình yêu hạnh phúc đã nương náu, ấp ủ rất lâu trong tâm hồn Giamilia và từ đây nó đã thật sự được bộc lộ mãnh liệt.

Mặc dù yêu Đaniyar và vô cùng mong muốn được sống đúng với tình yêu của mình, Giamilia vẫn còn mang danh phận là một người vợ, một người con dâu của gia đình chồng, vẫn bị giam cầm trong những tục lệ, thói quen bảo thủ. Điều này đã làm dày vò, xáo động tâm hồn của Giamilia giữa khát khao tình yêu và những ràng buộc: “Chị cũng đang bị dày vò bởi một nỗi niềm chi đó, một cái gì đang tích tụ và chín mọng trong tâm hồn chị, đòi một lối thoát. Chị sợ cái đó. Chị khổ tâm, vừa muốn lại vừa không muốn thú thật với lòng chị rằng chị đã yêu say đắm”.                Sự giằng xé giữa trách nhiệm và nghĩa vụ của một người vợ, một người con dâu với tiếng gọi của tình yêu đã khiến Giamilia rơi vào tình thế khó xử, mệt mỏi, ủ rũ, chị gầy rộc đi và cau có.

Tưởng như tình yêu đã không thể chiến thắng trách nhiệm của một người vợ và những tục lệ cổ hủ trong con người Giamilia khi chị quyết định xa lánh người mình yêu. Nhưng sức mạnh và tiếng gọi của tình yêu đã chiến thắng tất cả. Giamilia quyết tâm rũ bỏ danh phận của người vợ, quyết tâm thoát khỏi những lề lối cổ hủ đã giam cầm số phận và khát khao hạnh phúc của mình để đến với tình yêu, đến với người mình yêu: “Anh Đaniyar, em đã đến, chính em đã đến với anh.”

Giamilia chân thành bộc lộ tình yêu của mình với người yêu khi quyết tâm vượt qua những rào cản của những tục lệ cổ hủ và danh phận người vợ. “Anh yêu quí của em, chàng trai cô đơn của em, em sẽ không nhường anh cho ai cả! Em yêu anh từ lâu rồi. Ngay cả khi chưa biết anh, em đã yêu anh và chờ đợi anh, thế rồi anh đã tới, như thể anh biết em vẫn chờ đợi anh!”.

Nếu không có sự quyết tâm rũ bỏ và vượt qua rào cản của lề lối bảo thủ, chắc chắn Giamilia sẽ không còn cơ hội tỏ bày tình yêu của mình, vẫn sẽ tiếp tục phó thác số phận mình với danh phận và nghĩa vụ của một người vợ, một người con dâu và không bao giờ có được hạnh phúc đích thực.

Giamilia – con người của thời đại mới, khao khát cái tôi cá nhân mãnh liệt

Vượt qua rào cản của những tập tục lạc hậu và cổ hủ, Giamilia đã tìm đến tình yêu đích thực, tìm đến sự tự do hạnh phúc cho riêng mình một cách dũng cảm với khát khao tự do của một cái tôi cá nhân mãnh liệt. Chị quyết tâm rũ bỏ danh phận người vợ – danh phận đã giam cầm hạnh phúc và tự do của một con người với một người chồng mang một tâm hồn nghèo nàn và mang nặng tư tưởng gia trưởng. Giamilia lựa chọn bỏ làng ra đi, lựa chọn cùng đi chung một con đường mới với người mình yêu – Đaniyar và bỏ sau lưng tất cả quá khứ. Từ đó, chị đã bắt đầu một con đường mới, một cuộc đời mới, tươi sáng, hạnh phúc hơn dẫu sẽ còn bao nhiêu khó khăn, bão táp chờ đợi chị ở phía trước: “Chị hãy dựa vào Đaniyar. Hãy để anh hát cho chị nghe bài ca về tình yêu, về đất nước, về cuộc sống. Sao cho thảo nguyên chuyển mình và ngời lên đủ mọi màu sắc! Cứ đi đi, Giamilia, đừng hối tiếc gì cả, chị đã tìm thấy hạnh phúc khó khăn của mình!”

Hành động bỏ làng ra đi cùng người mình yêu là hành động đúng đắn, đáng giá và sáng suốt của Giamilia. Hành động này là một sự thức tỉnh, là tia sáng giữa không gian tối tăm của những lề lối, tục lệ cổ hủ, hà khắc. Bỏ làng ra đi, Giamilia vì bản thân, vì Đaniyar, vì tình yêu chân chính đang từng ngày hiện hữu trong cuộc sống. Hành động nổi loạn của Giamilia là sự chiến thắng của cái tôi cá nhân, của con người thời đại mới, đã vùng dậy và đứng lên đấu tranh để chống lại những tư tưởng gia trưởng và hủ tục đã ăn sâu vào trong tiềm thức của con người Nga mấy thế kỉ qua. Giamilia đã chiến thắng trong cuộc đấu tranh giữa đạo đức mới và đạo đức lỗi thời trong tình yêu.

Bỏ làng ra đi theo tiếng gọi tình yêu, Giamilia bị những người trong làng cho rằng là ngu ngốc, dại dột: “Cái con ngu đần hết chỗ nói! Được làm dâu một gia đình như thế mà bỏ trốn đi, đúng là nó tự xé nát hạnh phúc của nó …. Nó tự hủy hoại đời nó, con bé ngu xuẩn, tự dưng vô cớ chuốc họa vào thân”. Họ phê phán và lên án gay gắt Giamilia là “kẻ đào tẩu”.

Nhưng với tư tưởng cổ hủ và lạc hậu, họ không bao giờ nghĩ đến hành động bỏ làng ra đi của Giamilia là hành động tự giải thoát cho chính chị. Đó cũng là sự giải thoát cho số phận bị cầm tù hạnh phúc trong những lề lối cổ hủ, khắt khe, giải thoát cho trái tim khát khao tình yêu bị giam cầm trong danh phận và nghĩa vụ của một người vợ. Trên thực tế, đó chính là sự lột xác thực sự của Giamilia, là sự bảo vệ, giải phóng khát khao quyền được hạnh phúc chân chính chứ không phải là nửa vời.

         Ts. Aitmatốp không hề lên án hay phê phán hành động nổi loạn của Giamilia –  đi theo tiếng gọi của tình yêu, mà trái lại nhà văn hết sức đồng cảm cho Giamilia, bảo vệ cho tình yêu giữa Giamilia và Đaniyar – hai con người của thời đại mới. Ông tin rằng cuộc đời của Giamilia sẽ tươi sáng và hạnh phúc với tình yêu đích thực của mình. Nhận định này có thể thấy được qua những lời tự sự của nhân vật “Tôi” trong tác phẩm: “Có lẽ chỉ một mình tôi không chê trách chị Giamilia, giênê trước kia của tôi. Dù anh Đaniyar chỉ có chiếc áo khoác lính cũ kỹ với đôi ủng rách nát, nhưng tôi biết tâm hồn anh giàu có hơn tất cả chúng tôi. Không, tôi không tin rằng chung sống với anh, chị Giamilia sẽ bất hạnh.”

Giamilia sẽ cùng Đaniyar sống và lao động trên những con đường mới trên khắp vùng thảo nguyên, quên đi quá khứ của một số phận bị giam cầm. Họ sẽ sống hạnh phúc với tình yêu đích thực của mình: “Cứ đi đi Giamilia, đừng hối tiếc gì cả, chị đã tìm thấy hạnh phúc khó khăn của mình”.

        Khởi hành của Giamilia và Đaniyar chính là khởi hành cho tự do, tự do để tham gia lao động cho một tương lai tươi sáng, cho một thời đại mới của đất nước Liên Xô thời bấy giờ. Vượt ra khỏi những rào cản cổ hủ, hà khắc của nơi bản làng nhỏ bé, ít hiểu biết, Giamilia cùng Đaniyar đã vinh dự được tham gia vào công cuộc xây dựng đời sống xã hội Liên Xô mới. Tình yêu to lớn giữa Giamilia và Đaniyar đã giúp họ rời khỏi nơi chật hẹp, bảo thủ để đóng góp cống hiến sức mình cho đất nước trong thời đại mới.

Cảm nhận của độc giả

Cảm nhận chung của độc giả sau khi đọc cuốn sách này đều là rất hài lòng. Cuốn sách đã gợi trong họ những rung động và xúc cảm dạt dào. Đôi khi, người ta cảm thấy bản thân được thanh thản hơn, tâm hồn yên bình hơn bởi như được chiêm ngưỡng cảnh vật tươi đẹp. Nhưng cũng có những độc giả cảm thấy bản thân cần phải thay đổi, phải hành động ngay không thể để cho mình sống mãi trong cái lề lối cổ hủ cũ.

IMG_20190318_012533_733
Cảm nhận của độc giả khi mua sách tại Tiki
IMG_20190318_012418_263
Cảm nhận của độc giả khi mua sách tại Fahasa

Bạn có thể mua sách ở đây

Sắp xếp theo thứ tự ưu tiên nên mua:

Như vậy, việc miêu tả thiên nhiên kì vĩ đã làm biểu tượng tượng trưng cho con người và qua đó con người được hiện lên một cách rõ nét. Aimatop đã thành công trong việc khắc họa nên hình ảnh nhân vật gắn liền với thiên nhiên, những biện pháp nghệ thuật tạo nên một phong cách riêng, nét độc đáo cũng như rất đặc biệt của chính bản thân tác giả cũng như những nhân vật mà ông đã xây dựng nên.

Bài viết trên đây là những cảm nhận của cá nhân. Các bạn hãy cùng đọc và hồi đáp lại bài viết của mình nhé!

331 views