Cảm xúc: Yếu tố nguy hiểm của sự thành công

    Bạn có bao giờ hành động dựa trên cảm xúc chưa, tôi thì khá nhiều lần rồi đấy. Đó là lí do tại sao các mục tiêu được đề ra từ tháng trước của tôi vẫn chưa hoàn thành. Nếu bạn có một mục tiêu, và bạn phải hoàn thành nó trong 1 tuần. Nếu bạn hành động, làm việc dựa trên sự vui vẻ, hưng phấn nhất thời, tôi tự hỏi liệu bạn có thể hưng phấn liên tục 1 tuần?

Điều gì khiến chúng ta đứng dậy và làm?

   Trong cuộc sống, chỉ có 2 điều duy nhất khiến ra có thể đứng dậy và làm: 1)Điều khiến ta cảm thấy tốt/đúng; 2)Điều bạn tin chắc chắn là tốt/đúng. Đôi khi, 2 điều này đi song hành với nhau. Tốt quá. Nhưng đó chỉ là số ít, phần lớn vẫn dựa theo cảm xúc mà làm(1). Thường thì 2 điều đó không đi với nhau. Những điều bạn không muốn làm đôi khi lại là tốt/đúng(Dậy lúc 5h để lao vào phòng gym,…), điều bạn muốn làm đôi khi lại là không tốt/sai(Bỏ ăn kiêng, bỏ tập thể thao, ăn nhiều chất béo,…)

   Hành động dựa trên cảm xúc rất dễ. Bạn cảm nhận. Bạn làm. Bạn thỏa mãn. Nó giống như thuốc lào(Vì thuốc lào phê hơn thuốc lá@@). Hít một hơi vào. Cảm giác dễ chịu đến. Và rồi nó cũng sẽ hết, nhanh chóng như cách nó đến.

hành động hay ngồi yên
hành động hay ngồi yên

   Còn hành động dựa trên điều tốt/đúng rất khó. Nó có nghĩa là bạn phải đấu tranh với những cảm xúc ham muốn của bạn dù bạn biết đó là điều đúng đắn. Với một người, biết một điều gì đó tốt, đúng không phải lúc nào cũng rõ ràng. Bạn thường phải ngồi lại và suy nghĩ về nó. Ta thường mơ hồ về kết luận của bạn hoặc đấu tranh với những động lực thấp.

   Đối với những người bị triệu chứng rối loạn cảm xúc cưỡng chế( lúc vui, lúc buồn) thì đây gần như là một thử thách đối với họ. Vào khoảng khắc họ vui, mọi thứ dường như sáng lạng, trong đầu đầy những suy nghĩ tích cực, sẵn sàng làm những mục tiêu mà họ đề ra. Còn vào khoảng khắc họ buồn( chưa bao gồm cả một số triệu chứng của trầm cảm), họ nghĩ về một tương lai đen tối, đầy tiêu cực, không chắc chắn về mục tiêu, con đường của mình, không muốn làm gì cả, mọi thứ dường như vỡ vụn trong một khoảng khắc. Sau đó lại vui, rồi lại buồn, rồi lại vui, và cứ thế, một vòng lặp.

Về phần não bộ

   Vậy ta nên mặc cảm hết cảm xúc và chỉ làm những gì mà ta biết chắc là đúng? Chuyện nhỏ.

   Trong cuộc sống có vô vàn những vấn đề lớn nhỏ, những vấn đề đơn giản. Nhưng đơn giản không có nghĩa là dễ dàng.

Não bộ của chúng ta không thích sự đối lập, trái ngược và cảm giác mâu thuẫn khi phải đưa ra một quyết định. Nó không thích sự thiếu chắc chắn hay mơ hồ và sẽ “nhào nặn” tinh thần của bạn để né tránh bất kì sự khó chịu nào. Phương thức mà não bộ thích nhất chính là tự thuyết phục mình rằng điều mình sắp làm/chuẩn bị làm là tốt/đúng cho dù điều đó là tốt/sai so với mục tiêu đề ra ban đầu.

   Bạn biết rằng bạn không nên ăn nhiều chất béo. Nhưng não bộ của bạn nói, “thôi ăn đi, ăn một ít có chết được đâu, hôm nay mày có thể tự thưởng cho mình mà”(Trong khi bạn chả làm gì cả). Rồi bạn sẽ trả lời lại, ” Uhm thì ăn một ít cũng được, thanks não nhá”. Bạn có cảm giác tốt về hành động mình làm là vì được não cảm thông nên bạn sẽ xét đó là một hành động đúng. Và thế là bạn chất đầy dạ dày bằng hàng đống thức ăn dầu mỡ mà không cảm thấy hổi thẹn.

su thu vi ve nao bo
su thu vi ve nao bo

   Bạn biết mình không nên gian lận trong khi thi, nhưng não của bạn nói rằng, “Mày phải làm hai công việc để chi trả học phi đại học, không giống như lũ cậu ấm cô chiêu trong lớp. Mày xứng đáng châm chước,” và rồi bạn địa đáp án của người khác và ngạc nhiên chưa, điều cảm thấy tốt cũng là điều cảm thấy đúng.

   Nếu bạn liên tục lặp lại hành động này trong thời gian dài – Nếu bạn tự thuyết phục rằng điều gì cảm thấy tốt là điều tốt, thì não bộ sẽ bị nhầm lẫn 2 khái niệm đó với nhau. Não bạn sẽ coi mục đích sống chỉ là cảm thấy tuyệt vời, càng thường xuyên càng tốt. Và một khi điều đó xảy ra, não và bạn sẽ bắt đầu lừa gạt bản thân mình rằng cảm xúc là quan trọng. Và một khi điều đó xảy ra,…

   Giờ nếu như bạn cảm thấy sai sai, hãy thử nghĩ kĩ lại một tí. Tất cả những điều rối tung rối mù trong cuộc sống của bạn, nhiều khả năng là do bạn để cảm xúc lấn át quá nhiều. Bạn đã quá bồng bột. Hoặc bạn quá tự cao, ngầm tưởng rằng bạn là cái rốn của vũ trụ. Cảm xúc là nguyên nhân chính, nó khiến bạn nghĩ bạn là trung tâm của vũ trụ. Tôi rất ghét khi phải là người nói với bạn rằng, không phải vây.

   Vì sao ban đầu, ai cũng nghĩ mình là trung tâm, là cái rốn của vũ trụ? Hồ còn bé, những gì ta biểu hiện trên mặt( cười vui, bực tức, buồn tủi,…) chính là những cảm xúc của chúng ta. Và bố mẹ ta làm gì? Mua đồ chơi, búp bê,… thứ mà bất kì đứa trẻ nào cũng thích để làm thỏa mãn cảm xúc nhất thời của ta. Chúng ta vui vẻ thì bố mẹ cũng vui vẻ cùng; chúng ta bực tức thì bố mẹ sẽ làm gì đó để bạn hết bực tức, tương tự với buồn tủi và những khung bậc cảm xúc khác nhau. Tất cả những điều đó với mục đích là bảo vệ cảm xúc của con.

  Điều đáng buồn là, những bậc phụ huynh ấy làm như vậy vì họ cũng quá dựa dẫm vào cảm xúc, vì họ không thể chịu nổi nỗi đau khi nhìn thấy con của mình gặp khó khăn, dù chỉ trong chốc lát. Họ không nhận ra rằng trẻ cần nghịch cảnh vừa đủ để phát triển nhận thức và cảm xúc, rằng trải nghiệm thất bại thực chất là điều dẫn đến thành công, rằng luôn có cảm xúc tốt cũng đồng nghĩa với chiếc vé hạng nhất bay đến tuổi trưởng thành không có bạn bè.

Dưới đây là một số vấn đề khi sắp xếp cuộc sống dựa theo cảm xúc:

1)Cảm xúc của bạn mang tính chủ quan: Chúng hoàn toàn là những trải nghiệm của bạn. Cảm xúc không thể cho bạn biết điều gì là tốt nhất cho mẹ bạn hoặc sự nghiệp của bạn hoặc con chó nhà hàng xóm. Nó không thể cho bạn biết điều gì là tốt nhất cho cuộc sống của bạn. Những gì mà nó có thể làm là nói điều gì đó tốt nhất cho bạn, không đồng nghĩa là đúng nhất.

2)Cảm xúc chỉ mang tính nhất thời: Chúng chỉ tồn tại trong một thời điểm nhất định nhưng lặp lại nhiều lần. Cảm xúc không cho bạn biết điều gì tốt nhất đối với bạn trong 1 tuần, 1 năm hay 10 năm. Nó không thể cho bạn biết điều gì tốt nhất khi bạn còn trẻ hay nên học những gì ở trường.

cảm xúc nhất thời
cảm xúc nhất thời

3)Cảm xúc của bạn thiếu chính xác: Cái này gần như không phải bàn. Đã bao giờ bạn đã nói chuyện với một người bạn và nghĩ rằng bạn đã nghe họ nói một điều xấu ra khủng khiếp và bắt đầu buồn bã và hóa ra bạn của bạn không nói điều đó mà do bạn tưởng tượng? Đã bao giờ bạn ghen tị với ai đó chỉ vì một lí do tưởng tượng? Kiểu như họ không nghe điện thoại bạn rồi bạn suy ra hàng đống giả thuyết không có thực? Hay khi bạn định theo đuổi một thứ gì đó vì nó trông thật cool ngầu khi bạn thực hiện nó, nhưng sau đó bạn nhận ra rằng tất cả chỉ vì sự phô trương của bạn? Cảm xúc là thứ đảo lộn mọi thứ. Đó là vấn đề.

Vì sao việc vượt qua cảm xúc lại khó khăn đến vậy?

   Cảm xúc là một phần trong cuộc sống của chúng ta. Nó là một con dao 2 lưỡi. Lưỡi sắc, bạn và tôi đã bàn ở trên. Lưỡi còn lại(mình không biết gọi tên như nào) chính là những gia vị cuộc sống của chúng ta. Cảm xúc làm cho ta cảm nhận được tình yêu thương của cha me, tình yêu đôi lứa, những niềm vui và nhiều thứ khác. Nó khiến ta tránh hành xử như một con robot, chỉ biết đi. Khi chúng ta phải lựa chọn một thứ gì đó, cảm xúc sẽ tham gia vào. Khi bạn có cảm xúc vui vẻ, lựa chọn của bạn sẽ sáng suốt hơn, tinh ý hơn và khi bạn có cảm xúc buồn bực thì kết quả sẽ ngược lại.

điều khiển cảm xúc
điều khiển cảm xúc

   Nếu bạn dung hòa cảm xúc và lý trí với nhau, kết quả sẽ tốt đẹp hơn nhiều. Lý trí là những gì ta biết là tốt/đúng khi làm. Khi bạn vui, bạn có thể tiếp tục làm, nhưng hiệu suất sẽ cao hơn. Khi bạn buồn bực, nhưng bạn vẫn làm, Hiệu suất làm việc tuy giảm nhưng không đáng kể. Kết quả là bạn vẫn hoàn thành mục tiêu theo dự kiến. 

“ĐỪNG BIẾN CẢM XÚC THÀNH KẺ THÙ CỦA THÀNH CÔNG”

                                                                                                                        TS. Lê Thẩm Dương

199 views